छगू भाषा कोचिनेगु ज्यां मेपिंत तंमोयेकी

खंल्हाबल्हा

–प्रा डा माइकल एलन

(आइरलैण्डय बुम्ह भाजु माइकल एर्लन (६४) दकले न्हापां १९५३ सनय छम्ह

हिप्पी थें जक नेपा चाह्यू झाया दीगु ख । तर थनया कला संस्कृतिं वयकयात तचोकं प्रभावित यात गुकिया परिणाम लिपा अष्ट्रेलियांय एन्थ्रोपोलोजीया अध्ययन कोचायेका पीएचडीया नितिं अनुसन्धान ख्यो नेपा हे लेया दिल । १९६६ स दच्छि चोना वयकलं याना दीगु अनुसन्धान द कल्ट अफ कुमारी थुजोगु सफू पिदन । नेवा संस्कृतिया अनुसन्धान याइपिं विद्वानतय दथुइ गुकिया तधंगु सम्मान दु । थौंकन्हे अष्ट्रेलियाया सिड्नी विश्वविद्यालयय प्राध्यापन यानाचोना दीम्ह भाजु एलैनया सक्रियताय उगु विश्वविद्यालयया एन्थ्रोपोलोजि विभाग व नेपाया CNAS या गोसालय थन बज्र होटलय छवा तक (७–१४ सेप्टेम्बर) नेपाया एन्थ्रोपोलोजी विषय सम्मेलन जुल । व हे इलय होटल बज्रय वयकलिसें जूगु खंल्हाबल्हाया सार थन न्हेबोयागु दु । 

– बालगोपाल)

१. छित नेपा झाया कुमारीया विषय हे अनुसन्धान यायेगु मनय गथे वन ?

– मिजंतय बोलबाला दूगु समाजय छम्ह मिसा मचायात पूज्याइगु धैगु न्ह्यैपुगु खं ख । उकिसं हिन्दू धर्मया मनूतयसं पूज्यायेमाम्ह कुमारी बौद्ध धर्मावलम्बीयाम्ह जुयाचोंगु दु । व नं हिन्दु जुजुया तप्यंक स्वापू दयाचोंगु खनाबले थो विषय अध्ययन यायेगु धाथें हे बांलाइगु तायेका जिं अध्ययन न्ह्याकागु ख । 

 २. कुमारीया अध्ययन लिपा छिसं थुखे खास अनुसन्धानया ज्या न्ह्याका दीगु ला खने मंत नि ?

– सोको खुसी नेपा वयाबले जिं नेवातय नसा खास याना थी थी द्योपिन्त पुज्याइबले छेलिगु समयबजि, भोय आदि इत्यादि व गुम्ह द्योयात छु दिनय गज्यागु नसा तया पूज्याइ धैगु विधि सम्वन्धय अध्ययन यानागु दु । तर पिथनागु धासा मदुनि । जिं तचोकं तजिक हे अनुसन्धान ला याये धुनागु दु । याकनं हे सफूया रुपय पिदनि । 

३. नेपा थुजोगु थी थी जाति भाषा दुगु देशय छाय छिसं नेवातय विषय अनुसन्धान याना दियागु ?

– जब जिं नेपा वया थो उपत्यकाया मनमोहक संस्कृतिं तचोकं प्रभावित जुल । नेवातय ताहाकगु ऐतिहासिक परम्परा संस्कृतिया विषय आपालं खोज अनुसन्धान यायेमागु खंका जिं थुखे पला छिनागु ख ।

४. नेवातय समाज धैगु तचोकं बंद पाहांपित उलि सत्कार याइपिं मखु धका नं गुलिं अनुसन्धातातयसं धागु नेनेदु । छिगु अनुसन्धानया झोलय मुंकागु अनुभव गथे चों ?

– मुलत च्याम्ह झिम्ह गुभाजु पासापिं दुबले जित ज्या यायेत थाकु मजुल । रितिथिति, पुजा विधि, तन्त्र, हेरक खंय गुलि नं जिं सीके चाहे जुया सीकेत थाकु मजुल । नेवात बन्द समाज धाइ तर जित अथे मचों । न्ह्याम्ह नं थम्हं स्यूगु खं कनेत तयार । तचोकं उदार व खुल्ला हृदयया मनूत ख । पीदं लिपा नं क्वातुपिं नेवा पासापिं दनि । 

५. छिं थगु अनुसन्धानया झोलय दकले छित छुकिं प्रभावित यात ?

– थनया कला, संस्कृति अले चोन्ह्यागु सांस्कृतिक परम्परा जित तचोकं प्रभावित यात । आइरलैण्ड थुजोगु देशं वयाम्ह जित थनया धार्मिक परम्परा, कुमारी पुजा, नाग पुजा, इहिपा छक याइवले नं अनेक विधि विधान खना बले तचोकं अजूचाइपूगु अनुभव जुल । नेवा समाज सांस्कृतिक खेलय तचोकं तमि । आइरलैण्डय क्याथोलिक व प्रोटेस्टाण्ट दथुइया कचवंया बारे अनुसन्धान यायेगु नं तचोकं न्ह्यैपु । उकथं वहे नेवातय दथुइ बौद्ध व हिन्दु अले जात विभाजन गुगु जुयाचोंगु दु थुमि परस्पर सम्वन्धबारे मालेज्या यायेगु तचोकं न्ह्यैपु । आइरलैण्डय थें थन परस्पर धर्मया खंय ल्वापु नं मदु । श्रीलंका सोल धासा ग्यानापुस्से चों । अथे हे नेवातय गुथि संरचना, नातागोता सम्वन्ध नं तचोकं न्ह्यैपु । स्थानियताय आधारित नेवातय संगठन तचोकं क्वातु गुकिया कारणं नोकरशाही, राजनैतिक पार्टी, राजसंस्था वा छुं नं चीजया विरोधय धस्वाकेत थमित सक्षम यानाब्यूगु दु । 

६. नेवातय आपालं गुथिगाना सुयां कारणं वा गुथि संस्थानं मागु खर्च मब्यूगुलिं तनावना चोन धैगु नेनेदु । थुके छिगु बिचा ?

– आर्थिक कारण नं याना मनूत बुं मीत बाध्य जुल । जिं स्यू कथं आपालं गुथि जग्गात मनूतयसं मिल । परिवर्तित स्थिति सामना यायेगु झोलय गुलि बुं तंका वनेमाल । येँ छेँत अपोल, होटल धस्वात, फ्याक्ट्रीत चाल थथे जूगुलिं गुथि न्ह्याना चोनेत थाकुइगु जुल । आ होटल, फ्याक्ट्रीतय पाखें कर म्हया जूसां गुथी खर्च बीगु ज्या यायेमा । 

७. छखे आर्थिक आधार तनावनाचोंगु मेखे पश्चिमी आधुनिक संस्कृतिया दबाब वयाचोंगु थो इलय थनया सांस्कृतिक परम्पराय गज्यागु लिचो लाकीगु खंकादिया ?

– वंगु सच्छि दं वा स्वीदंया दुने संसार तचोकं याकनं ब्वांय वनाचोंगु दु । थो ल्याखं सांस्कृतिक ख्योया भविष्यबारे बिचा यायेमा । १९५० या दशकय गुकथं थन धार्मिक सांस्कृतिक ज्या जुइगु व रितिथिति विधिविधान दूगु खं बुलुहुँ तनावना चोंगु व गुलिं लोप हे जुया वनाचोंगु दु । परम्परागत मूल्य आधारय थिमिगु संरक्षण जुइमा । जित लगे जू खासयाना नेवातयसं थपिनिगु संस्कृति उलि याकनं तोति मखु । शहरीकरण, औद्योगिकरण, विदेशी आर्थिक सहयोग आदि दु । वातावरण हे नं तचोकं सेंका यंकाचोंगु दु । 

८.  छि ला आपा न्हेव हे नेपा थेंम्ह उब्लेया नेपागा व आया नेपा गुलित फरक खंका दिया ?

– तचोकं हे परिवर्तन जुइ धुंकल । दकले न्हापां जि थन वयाबले थन न्याग खुग जक कार दु । व नं मनूतयसं कुबिया थन थेंके हयातगु आ ला थन दोलंदो मोटरत थेनाचोन । जनसंख्या नं पेखेरं थन वैरे जुयाचोंगु दु । वाउं बुं तच्कं म्हो जुइ धुंकल । वातारण तचोकं दुषित जुया वनाचोंगु दु । जनसंख्या वृद्धि ला तधंगु हे समस्या धाइ । 

९.  नेपा छगू थी थी जाती, भाषा, धर्म दूगु देश ख तर थन सरकारं छगू भाषा, छगू धर्म, छगू जातीय संस्कृति कोचिनेगु या यानाचोन धैगु मनूतय गुनासो दु । थुकिं गज्यागु परिणाम पिदनीगु छिं खंकादिया ?

– जि थुपाले नेपाया एन्थ्रोपोलोजी (मानव विज्ञान खासयाना शुरु, विकास, रहनसहन व आस्था सम्वन्धी) विषयक अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनया नितिं वयाम्ह ख । थो सम्मेलनया बारे थनया छथो पत्रपत्रिकां तचोकं गलत ढंग चोया बिल । थो सम्मेलनया उद्देश्य थो देशय गुकथंया सांस्कृतिक विविधता दु, अले नेपा अले विदेशया विद्वानतयत अमि बारे गुकथं अनुसन्धान अध्ययन याये धैगु विचाया आदानप्रदान जुइमा, अले थुकिं हे नेपाया राष्ट्रिय पहिचान बी धैगु बिचा ख । शिक्षा मन्त्रीजुं नवात धका द राइजिङ्ग नेपालय गुगु समाचार छापे जुल उके जिगु सहमति मदु । जिगु नां नं अखतं छापे याना तल । विविधताय एकता धका गुगु खं चोयातल थुकिया अज्यागु उद्देश्य मखु । गुरुंग, मगर, नेवा सकसित घालमुल याना छथाय ल्वाक छयाना एकता याये धैगु उद्देश्य मखु । 

नेपालय थी थी जाति, भाषा, संस्कृतिया थथगु विशेषता दु अमित थथगु ढंगं न्हेज्यायेगु विकास यायेगु मौका बीमा । छगू जातिया भााषायात मेमेगु भाषाभाषी जनतायात मययेकं कोचिनेगु ज्या जुलकिं अपिं तचोकं तमोयेकी । थुकिया लिचो धाथें नं बांलाइ मखु । जबरजस्ति याये मज्यू धैगु जिगु बिचा ख । 

१०. नेपाया एन्थ्रोपोलोजी बारे छिकपिसं याना दीगु थो अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलन थगु उद्देश्य कथं गुलित सफल तायेका दिया ?

– नेपाया बारे वंगु झिंन्यादं थुखे तगु अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनत जुइ धुंकल, एन्थोपोलोजी कला, संस्कृति हिमाल व उपत्यका आदिबारे । तर विदेशय जक जुल । गन कि नेपाया विद्वानपिं तचोकं कम जक थें । उकिं थुगुसि जिमिसं येँ थुजोगु सम्मेलन याना आपालं आपा नेपाया विद्वानपिं नं नापलायेगु गोसा गोयागु ख । थी थी पेपर नं प्रिजेन्ट याकेगु थुकें विदेशी विद्वानपिं व नेपाया विद्वानतय दथुइ छलफलया मौका नं दत । 

११. नेपाया बारे अनुसन्धान या वैपिं न्हू विद्वानतयत छिगु छु सुझाव दु । 

– नेपालय छुं छुं अनुसन्धानया ज्या ला जुयाचोंगु दु । तर आपालं लें दनि । सामाजिक, आर्थिक परिवर्तन बारे सामाजिक संक्रमणया विषय थन तचोकं कम जक अनुसन्धान जूगु दु येँनं प्याहांवना तराई लागाय अनुसन्धान जुइमागु आपा लेंदनि । 

१३.छि आ नं नेपाया अनुसन्धान ज्याय दु कि ?

– नेपालय वया अनुसन्धान यायेगु ज्या ला जुयाचोंगु मदु । तर जिगु ताहाक जीवन थो खेलय फुइ धुंकल । ल्यं जीवन नं थो खेलय अनुसन्धान याना फुकेगु बिचा दु । 

१४.  कुमारीया बारे उलि खोजपूर्ण सफू पिदन तर अंग्रेजी भाषाय जक । छु नेपालभाषां नं अज्यागु महत्वपूर्ण सफूया भाय हिला पिथनेगु बिचा मदुला ?

– जि थम्हं हे भाय हिलेगु ला जुइमखु । तर थोया भाय हिला नेपालभाषां पिथनेगु खं जुया चोंगु दु । माधवलाल महर्जन लिसें छुं न्हि न्हेव खं नं जुल । नेपालभाषां याकनं पिदनेमा धैगु जिगु बिचा दु ।

इनाप वा पौ २ दं १० ल्या ३८ नेपाल संवत १११२ यंलागा खुनुं पिदंगु