Thursday, November 19, 2026

बलम्बु कुमारी महालक्ष्मी जात्रा



रिजु श्रेष्ठ 

छुमांः

हलिंया एसिया महादेशया नेपाःदेय्या राजधानि येँया पश्चिम लागाया चन्द«गिरि व दहचोक डाँडाया दथुचाय् च्वंगु करिब ४३.९ वर्गा कि.मि. क्षेत्रफल दुगु ऐतिहासिक महत्वया चिधंगु बस्तिया बलम्बुयात थि  थि नामं म्हसिकेगु याइ, बलँबुं, बलम्बु, बलबु, भास्तिपुर व भेल्बु तक धका धायेगु याइ । 

विशुद्ध नेवाः बस्ती बलम्बुइ स्यस्यः व ज्यापु,तयेगु बाहुल्य अप्वःसां कौ,नौ,लवः,जुगी,साय्मी,खुसःतयेगु देशय् दुने बसोबास धासा ब्रम्हु व क्षेत्री व मगः तयेगु चाहिं देशं पिने बस्ती जुयाच्वंगु खनेदु । धायेतला मध्यकालया इतिहास स्वैबले थनया स्थानिय बासिधका ज्यापु वा महर्जन जाति हे खः धैगु उल्लेख दु (प्राचिन नेपाल,चक्रमेहर बज्राचार्य) उकि बलम्बुया महालक्ष्मी सम्बन्धि नं यक्व जानकारी उल्लेख दु । पश्चिम लागााया थानकोट, किपूल्चा, नगांचा, नैकाप,सतुङ्गल,मातातिर्थ, मच्छेगां,दहचोक,बालागां,नगांचा,गुम्रचागांया करिब दथु लागू थुगु बस्ती धार्मिक हिसाबं अप्व बौद्ध मार्गी धासा धार्मिक सहिष्णुताया भावनां हिन्दू मार्गी व क्रिष्चियन नं थौंकन्हे दु । लिच्छिवि कालिन इतिहासया (शिलापत्र) अभिलेखया दसूकथं बलम्बुयात शिताटी गुल्मक (बलम्बु चौकिटारया अभिलेख ४८२) धका नामाकरण यानातगु दु धासा मध्यकालया प्रारम्भया अभिलेखय् भात्र्येपुरी धैगु संस्कृत नामं व बलबु धका स्थानिय बोलिचालीया भाषं धाइगु अभिलेख खनेदु,सायद छ्यलाबलाय् वःबले भात्र्येपुरीया अप्रभंस जुया भास्तीपुर जुगु धैगु अनुमान दु । अथेतुं नेपालको प्राचिन अभिलेख (२०३०) या अभिलेख कथं भेल्बुया अभिलेखनं दु, जनसाधासणया भनाइ कथं थौंकन्हेया भेल्बु धैगु थाय्यात इंचोधका नं धाइ, खास बलम्बुया ऐतिहासिक बस्ती अनं हे न्ह्यागु धैगु धारणा दु (बलम्बु द्धारे, लक्ष्मी बहादुर श्रेष्ठ) । 

बलम्बु स्थाननामकोषया लिपांगु बु या संस्कृतं भूमि धैगु जुइ (कृष्ण प्रकाश श्रेष्ठ), तर न्हापांगु बल या बिष्लेषण कथं छुं नं थासय् संरक्षणया हेतु शतिmपिठ पूजा यायेगु याइ , धैगु मतलव देवि वा अष्टमात्रिका आरधना । किम्बदन्ति कथं न्हापा सतुङ्ग, बालागाँ,व किपुल्चाय् च्वपिं थःगु गुथिं देंय् छक्वः चान्हे बलम्बुइ महालक्ष्मी वा शतिmपिठ पूजा या वइ, थनं महालक्ष्मीया मन्दिर परिसरय् च्वना आरधना यायेगु याइ,छाय्धासा इमिगु गामय् महालक्ष्मी मदु,तर देवि वा अष्टमात्रिका पूजन वः बलम्बु महालक्ष्मीया शतिm व करुणाया महिमा या उदार स्वरुप नं थनं चान्हे बाय् हे च्वनांसां श्रद्धा देछाइगु धैगु आधार दु, बल धागु गुथिया आशय थनं स्वागू दु (शान्त प्रकाश श्रेष्ठ, थानकोट) । थ्व आधार किपूल्चाय् च्वंपिं सिथि नखः बले ग्वःजाः छाःवैगु, व वहे इलय् सतुङ्गयापिं बौ ह्वःवइगु धका बलम्बु महालक्ष्मीयात सिरपा ब्यू वःगु व थ्व अनिबार्य खः धका पुष्टि नं जुगु दु ( सानु श्रेष्ठ,बलम्बु, दुवाः गुथि )  ।

जात्राया म्हसिकाः

जात्रा वः उत्सब धायेसातं छुं नं कथंया बिजय वा हर्षया लिच्वः खः,थुकि सांस्कृतिक व धार्मिक महत्व उलि हे दया च्वनि, साथै उगु थाय् बिषेशयात नं तसकं हपा बियातइ । 

बलम्बुया एतिहासिकता थनया लोकोतिm वा किम्बदन्ति जक मखु सांस्कृतिक रहनसहन पाखें नं झल्केजु । थनं अप्वः नेवाः तयेगु बस्ती जुगुलिं बर्षया छक्वः मोहनि वाः स्वन्ति सियां तजिक बलम्बु गां या करिब मध्य थासय् अवस्थित महालक्ष्मीया जात्रा यायेगु याइ ।

बलम्बु जात्रा गबले नसें,छाय् न्ह्यात, सुनां,व गथेयाना धैगु सम्बधि छुं हे लिखित प्रमाण वा अभिलेखः मदु धैगु जनबासीतयेसं धागु दु, अझ बलम्बुया थकाली तसें तकं थ्वः देगः सुयागु पालय्, सुनां दयेकुगु खः धका धायेमफुगु अवस्था दु । तर छगू जिवित परम्पराकथं बलम्बु महालक्ष्मी जात्रा देय् दँसं कार्तिकशुक्ल (कछलाथ्वः) अष्टमी,नवमि,दशमि याना स्वन्हू तक तजिक हनिगु परम्परा दु ।

 महालक्ष्मी जात्राया म्हसिका ः

महालक्ष्मी धायेसातं धन व सौन्दर्यया प्रतिक कथं काइ,अले लक्ष्मीया प्यपा ल्हाः धका धर्म, कर्म,अर्थ व मोक्ष नं लुमंकि । अले छगू नारी सृष्टि जक मखु, शतिm व संहार नं खः धैगु आभास नं बिया च्वनि । थुकथं लक्ष्मीया थिथि शतिmशाली रुपया छगू हे रुप, अले सत्य युगया मातृसतात्मक युगया चिं नं बिया च्वनि, झिसं थुइके फइ कि जात्राया परम्परा सत्युगादी खः । जनबासीया भनाइकथं अन्याय व अत्याचार संहारया लागीं अष्टमात्रिकां दानब वा राक्षसयात स्याःनां बिजयया घोषणाया छगू थ्व उत्सब खः । छगू सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक,व एतिहासिक महत्वया थुगु जात्रा या संस्कार व परम्परा बिष्कं कथंया दु, प्रत्येक थाय् पिच्छे संस्कार व पद्धति पाः वइ,अथेहे थनंन बिशेष कथंया जात्रा व पूजा आरधना बिधिं तजिलजि ताः लाकेगु याइ ।

धायेतला जनमानसं बलम्बु जात्रायात महालक्ष्मी जात्रा धका सम्बोधन यायेगु याइ, तर बास्तबिकता भचा मेथे हे दु, बलम्बुइ इष्ट देबि वा आजु द्यः धका महालक्ष्मी खः सां थनं मू जात्रा धका कुमारी द्यः या जुइगु याइ । जात्रा संचालन पद्धति बिचा याइबले कुमारी पूजा न्ह्योने लाः वइ धासा लिपा लिनि महालक्ष्मी या पूजा अर्चना यायेगु प्राबधान दु । सायद कुमारी द्यः या खत मदुगुलिं कुमारी जात्रा धका मधागु न जुइफु, तर थुकिं छु अनुमान याये फइ धासा देवता पिनिगु छगू समझदारी या छगू दसू नं खः धासा बलम्बु जात्राया छगू महत्वपूर्ण तर आः तक सुलाच्वंगु सत्यः छाय् कुमारी जात्रा धका मधासे लिप्त जुयाच्वंगुः ? धैगु नं सिके मानिगु ।

जात्रा ल्य् छगू पद्धति वा न्हापा नसें लिपा तकया प्रकृयागत जुयाच्वनि । न्ह्याथाय् जात्राय् नं शतिmया प्रतिक दयाच्वनि,उकि मूल द्यः, सुनां, गथेयाना धैगु छगू परम्परा दइ । बलम्बु जात्रा कार्तिक शुक्ल अष्टमी ,नवमि, व दशमीयाना स्वन्हू यंक जात्रा मनेयाइगु चलन दु । चिकुलाया आगमनं हे न्ह्याइगुलिं थुगु जात्राया नं बिष्कं थाय् जनमानसके दु । महालक्ष्मी जात्रा धासां प्रमुखःतः कुमारी पूजा अर्चना जुइ धासा,अले गणेश वः महालक्ष्मी जात्रा याइ । उकिं थुकियात कुमारी महालक्ष्मी जात्रा धायेगु उपयुतm जुइ । 


जात्रा याइगु बिधि ः

बिधि धायेसातं प्रकृयागत ज्याझ्व खः,थुकि गबले, सुनां, गथे याना छुछु धैगु प्रश्न बइ । थनंया जात्रा पूजा बिधिया आधारं प्यन्हू धका धाइ, धासा सहभागिताया कथं स्वन्हू जक मानेयाइ । साधारणतया स्वन्हू धका कछलाथ्व (कार्तिक शुक्ल) अष्टमी, नवमी,व दशमी धका जुइ । छसिकथं नेवाः संस्कार कथं थुकियात छोएला बू, मू याः व सिन्हःयाः धका धाइ । अले स्थानिय बासिया आधारं बलम्बुइ नं सिन्हः वा सिन्दूर जात्रा धका दु (रत्नकाजी श्रेष्ठ,बलम्बु, सिन्हः गुथि) अले जात्रा न्ह्याकेत हे दकले न्हापां सिन्ह गुथि पाखें  द्यः वः देगः यात पूजा ज्वलं, मरीचरि, सिन्हः(अबिर), ताय् व स्वाँ माः,सिसाबुसाः,वः भ्वों स्वां देगल्य् तयेत व,कोखाः तूमांः व भोगते सहित किस्ती तया धाः बाजं नापं सकलें गुथियार सिन्दूर जात्रा न्ह्याकेत वनेगु प्रचलन दु , थुगु गुथि मवंतले दशमी कुन्हू पिंगल्य् दिकातगु द्यः ल्ह्वनिं मखु परम्परा दु । 

संचालन बिधिः

बलम्बू गांया सम्पूर्ण धार्मिक व सांस्कृतिक ज्याझ्व न्ह्याकेत छगू द्यः गुथि धका दु, थ्वः बलम्बुया स्यस्यः तयेगु छगू तः धंगु गुथि खः धायेतला थुपिं न्हापा यलय् नं वया च्वंपिं, थनया दक्व सांस्कृतिक उत्थानया लागीं भाला बियातगु ( सानु श्रेष्ठ, देब बहादुर श्रेष्ठ, लक्ष्मी बहादुर श्रेष्ठ) धाइ । द्यः गुथि अन्तर्गत नं दूवाः, लौ, व चालं गुथि धका स्वंगु ताजि बिभाजन दु । बलम्बु जात्रा चाहिं दूवाः गुथि अन्तर्गत  ९ जनां संचनलन जुइगु खः । महालक्ष्मी द्यः या सम्पूर्ण कामक्रिया दुने पिने व पूजा दूवा गुथिया जात्रापाला नं यायेगु जुइ धासा कुमारी द्यः यात पित हयेधुंका संरक्षक वः पाला धका बलम्बुया ७ जनाया समूह दूगु ज्यापु तयेगु थकाली गुथिं याइ । निगू गुथि नं दय्ं दसं पाला कथं पाः हिलेगु याइ , व उगु ल्याखं बर्ष भरिया द्यः व संस्कृतिक न्ह्याकेगु जिम्मा वहे पाला पाखें याइ ( सिथि नखः, चालं, जात्रा,योमरी पुन्हि,गठांमो) । 

बलम्बु जात्रा,तसकं एतिहासिक परम्परा दुगु, वः नेपाः देय्या थिथि थासय् न्ह्याइगु जात्रा मध्ये तसकं लिमलागु, चिकुलां व मोहनि स्वन्ति लगतै वैगु मुखाःअष्टमी कुन्हु जुइगु पर्व खः । दुवाः गुथिपाखें जात्रा क्वछितः जात्राया छूं दिं न्ह्यो ब्रम्हूया थाय् वनां साइत स्वकेगु चलन दु । पूजा ज्वलंनसें जात्राया सम्पूर्ण ब्यबस्था दूवाः गुथिया जात्रापाला नं हे यायेमाः । जब साइत क्वजिइ तबजक जात्रा गबले धैगु सूचं गामय् छ्वयेगु धैगु प्रचलन दु (देब बहादुर श्रेष्ठ, बलम्बु) ।

जात्राया अन्तिम तयारी कथं ज्यापू गुथिया पाला नं प्यन्हू न्ह्यो थ्वों थुइ । 

अष्टमी, छोएला बु ः न्हापांगु दिं

थुगु दिं दूवाः गुथिया पाला नं चोखो वा शुद्ध जुया, सकल गुथियार नापं पूजा ज्वलं सहित, निखार हाकुम्हः दुगु, बलि बियेत छम्ह मेः व पृथ्वी नं उब्जनि जुगु जति फुक्कं बुबः वः बीबः (१०८ थरी, ६४ । ६४ सलिंचाः)  अले पन्चामृत तयार याना मध्यान्हः चान्हे बलम्बुया पिंगलास्थानय् होम याः वनिगु प्रचलन दु ।  ज्यापू गुथियापिं मेः ज्वनां , दुवाः तसें  हाकुम्ह दुगु यनि । महालक्ष्मी धैम्ह दानब वा दैत्य संहार याम्हं व मेः या प्रतिक कथं दानव कयातगु जुइफु, सायद अष्टमात्रिका जगेयायेगु व शक्ति पिथनेगु छगू तान्त्रिक बिधि नं थुकि दुगु जुइफु, सत्ययुगय् न्हापा दक्वं तान्त्रिक वा बैदिक जुयाच्वंगु जुइ धैगु भनाइ स्थानियया दु (ज्ञान बहादुर श्रेष्ठ) । अझ जनबिस्वास कथं थुगु दिन तसकं ज्ञानापुइ, बलम्बुया पिं सकस्यां हे स्यू थुगु पूजा वंगु व पूजा बिधि स्वःये मत्यः उकिं न्यनागु कथं सुं न लिपा छें नं पिहां वइ मखु । थुगु दिन बलि बिइम्ह मेः यात ह्वंकुलि मेः धका धाइ, थुकि तसकं हे बिस्कं कथंया तान्त्रिक व बिशेष कथंया पूजा अर्चना सत्य युगं नसें थौंतक नं यथावत दु धैगु अनुमान याये थाय्दु, मज्यू व मत्यः धैगु या सत्यता  नं ल्यं दनिगु किम्बदन्ति व बिस्वास प्रकट जुगु दु (बासु देव श्रेष्ठ) । जब सकलें गुथियार पूजाया हलंज्वलं लिसें पिंगल्य् थ्यनी, द्यः या शक्ति जगेयाना बिशेष तान्त्रिक बिधिं चच्छि जाग्राम जुया कां बाजा पूया होम याइ, अनंलि अन यंम्ह हाकुम्ह दुगुया बलि बिइ तर बिष्कं कथंः, धागु कथं उम्ह दुगुया बलि बिइत सकलसियां ढकि तया पूजा याना,बँय् मतःसे बलि बिइ, उम्ह दुगुयात १०८ टुक्रा याना होम व पूजा अर्चना याइ । पूजा धुंका सकस्यां समय् नयेगु याइ ,अले हाकनं अनं यम्ह ह्वंकुलि मेः,सायद होम याना स्याइम्ह जुगुलिं ह्वंकुलि धागु जुइफुगु अनुमान (बासुदेब श्रेष्ठ)यात स्याइ ,तर थ्व नं तसकं तान्त्रिक बिधिं जागु पूजा खः,न्यनागु कथं न्हापा शतिmं हे उम्ह मेः यात हाकनं जिबित याना कन्हे कुन्हु महालक्ष्मी मन्दिर परिसरय् हया हाकनं छक्व स्याइगु धैगु दु । उकिं उम्ह मेः यात पूजा सिधये धुंका सुथय् गुथियार तसें हे करिब जिबित थें याना स्वाना यंकि,अले यम्ह में जिबित हे हयागु धैगु भान बिइत गुथियार तः हे मेः थें हालावइ सायद थौंकन्हे उकियात म्वाकेगु संभव मदुनिं जुइ । थथे चच्छि पूजा व होमयाइबले, गुथियारतसें न्ह्यलं ब्वायेमज्यू धैगु भनाइ दु । समय् नयाः सुथया पहरय् सकलें लिहां वइ । थुकथं अष्टमीया दिन या होम धुंका जात्रा या तयारी कथं मेगु ज्याझ्व कन्हे कुन्हु तयार याइ । अनुमान कथं पिंगल धैगु भैरब वा देबिदेवता पिनिगु थाय्,शतिm प्राप्त जुइगु थाय् उकिं होम धैगु जात्रा सुरु जुल, धका सकल भूतप्रेत, द्यः पिचास,पितृ यात समग्रं देय्या उन्नति वा रक्षाया कामना यासें जात्राया निमन्त्रणा बिइगु तान्त्रिक बिधि जुइमा धैगु जिगु धापू खः ।

थुगु दिन स्थानिय बासि तयेसं छें यचूपिचू याना जात्राया तयारी स्वरुप तःखाः खुनेगु, पाहाँ सतेगु याइ । बलम्बु जात्राया बिशेषता धैगु तःखाः नं खः, नेयपल सम्बत सुरुया लगतै दकले न्हापा यकिं नं चिकुला जुगुलिं बालांक तःखाः ख्वइ । नेवाः तयेगु भ्वेः ले तसकंथुकिया महत्व दु, स्वास्थ्यया दृष्टिकोणं तसकं भिंगु व बालांगु ।

मू याः नवमीः

मू याः धैगु बिशेष कथंया दिं खः,थ्व दिं धैगु स्थानियबासितयेगु जात्रा धाइ ,अले स्थानिय भाषं नखः धाइ, अष्टमी कुन्हु जागृतयापिं देवि देवता पिनित प्रत्येक छेंखांः थिथि पूजा ज्वलं तया मू द्यः या लिसें सकल मठ मन्दिर पूजा याइ ।  

धायेतला बलम्बुइ महालक्ष्मी जात्रा धाइ,अय्नं पूजा या बिधि व महत्वं स्वसाःजात्रा या दक्व संचालन व बिधिइ कुमारी द्यः या धार्मिकता अप्व दु धासा अनंलिपा गणेश व महालक्ष्मी धाइ । 

कुमारी पूजा दक्वं थकाली तयेगु ज्यापू गुथिं याइ, नवमि कुन्हू सुथय् अष्टमीया चन्हे स्याम्ह ह्वंकुलि मेयात महालक्ष्मी मन्दिरय् हाकनं छक्व नाय् नं स्याइ, अले नाय्नं मेःयात मस्वसे स्वं,स्यें,आरपति ,नुगःचु लिकया भेगःल्य् तइ । कुमारी द्यःया तिसाः धका मेःया आरपति बाँलाक सिलाः नाय्नं छगू हे साशःलं पूया कुमारीयात छाइ । थ्व दिन सुथय् हे देखः पिकाइ,अले जात्रा याइपिं द्यः यात नं पिनें ब्वयेगु याइ, गणेश, महालक्ष्मी, कुमारी यात नं खते तइ ।  थुकथं कुमारीयात दकले न्हापां बिशेष बिधिं पूजा अर्चना यायेधुंका तिनिं गणेश अले महालक्ष्मी यात नासल्य् तइ । दक्वं थासय् नासः द्यः दइ, व धागू भैरब, महाधः वा कला वा साधनाया गुरु कथं सम्बोधन याइ, उकि जात्रा न्ह्यो नासः द्यः याथाय् यंकुगु खः ला धैगु जिगु धापु दु । थथे मू या ः कुन्हू दक्वं प्रक्रिया पूरा यायेधुका, ज्यापू तसें थुगू द्यः थ्वं धका छगू घः दूवाः गुथिया पालाथाय् पूजाया लागीं पयेहइ ,मेपिं महालक्ष्मी व गणेश द्यः मन्दिरय् नं देखःतय् तया पिंगलय् यने न्ह्यो दूवाः तः व थकालीत कुमारी द्यः या छयोनें छुनातगु स्वांः कुतुमवतले चान्हे पिया च्वनि , किम्बदन्ति कथं वा धागु न्यनागु अनुसार जब स्वां कुतुं वइ अले दकले न्हापां गणेशया खः अले महालक्ष्मीया  खः सुथः करिब ४।५ बजे चाःहिकेगु याइ  ।  

सिन्हःयाः दशमीः

जबः कुमारी द्यः या स्वां कुतुंवइ, अबलें सुथःन्हापा हे टोलटोलय् देखः चाःहिकेगु याइ, सिन्हयाः वा दशमीया सुथः न्हापा नसें बलम्बुया थिथि धाः,धिमे,बासुरि, नाय्खिं,ब्यान्ड बाजा लगाएत काँ बाजा सहित गणेद्यःया देखः वः महालक्ष्मीया देखः प्याखंः हुइकेगु याइ । दशमी कुन्हु कुमारीयात ढकि तया नासल्य् ज्यापू तसें चोखो जुया दूवा गुथियापिं नं च्वनां मेः या आरपति तिसा कथं तिकी, थकालीत दक्वं तुयू जामा व टपुली पुनां कुमारी द्यः बिचय् तया थकाली तः चाकःछिं च्वनां पाताः खोला लःल्हायेगु धका तःग्वगु सिजःया खोलाय् सकस्यां पाःपाः कथं स्वक्वः स्वक्वः छगू हे खोलां थ्वं त्वंकिगु प्रचलन दु, थवले प्वंकिगु थ्वं द्यः थ्वं धका करथ्वं जात्रा प्यन्हू न्ह्यो जक ज्यापू तसे थुइ अले सिधयेधुंका सकल पूजा खलः,बाजं,नाय्, गुथियार पिनित भ्वय् नकेगु याइ । खासः कुमारी द्यः या खतः चाहि मदु, उकिं ज्यापू तसें ढकितया दुने पिने याइ । अले कुमारीm व देखः थाय् थासय् पिंगल ,लाछि, गणेश द्यः ,महालक्ष्मी मन्दिरया परिसरय् मण्डप दय्कातःथाय् दिकेगु याइ । गणेश व महालक्ष्मीया खतः नं अन हे दिकी ।

अनंलि थ्व दिंन नवमि कुन्हू स्याम्ह ह्वंकुलि मेः या लाः,क्वें दक्वः तया सि दायेकेगु धका दूवा गुथिया पाला नं मलःया जाः नकेगु धका छम्ह मेःयाः लाः दयेका जाः थुयाः पिंगलय् वनां ग्वःम्ह द्यः दुगु खः उलि हे द्यः ब्वः तया सिकाभू  याइ, लाः तःग्वगु जःसी दायेकी,अले उगु ला तया यंकिगु थलःयात लाती क्वं धाइ, जाः तयेत न्याकुं लागू ज्याखाः लप्ते भाग तइ । अले ज्यापू तसें करथ्वं नं हइ । थ्व बिधि पिंगलय् द्यः दिकेधुंका सुथय् सकतां ज्वलं ठिक जुइधुंका सुरु याइ । ल्यं दनिगु जाः वसिं ख्यचाः धाथाय् ह्वलिइ । 

बलम्बु जात्राया गुलि नं बिधि दु, जनधभनाइ कथं थुकि सकले जात जातिया उतिकं समाबेश व महत्व दु,उकि नं थुगुजात्राय् नाय्यात दकले थकाली याना भ्वये नका हनेगु याइ । जात्रा प्यन्हू न्ह्यो नसें द्यः थ्वं बुइधुंका  नाय् नं हे क्वंचाय् लाःया माला क्वखाय्का पिंगलय् यनिगु प्रचलन दु । 

 थथे ज्यापूया थकाली गुथि वः स्यस्यः तयेगु दूवाः गुथि पाखें तसकं सौहादर्«पूर्ण ज्या याइगु छगू आधार धैगु भनाइ कथं स्यस्य व ज्यापू धैपिं दाजु व किजा व इमिगु जिम्मेवारी कथं ज्या यागु धैगु खः ( नानीमाया महर्जन) थुगु खंः बलम्बुया जात्रा परम्परा व पद्धति पाखें सिः दु । थथे सम्पूर्ण पूजा बिधि संचालन यायेत पाला प्यन्हू तक द्यांः लाय्मा धका संचनलक तयेसं धाइ । जात्रा या पूजा सिधयेधुंका सिन्ह गुथि नापं नापं थिथि खलः तः व बलम्बूया द्धारेया थाय् नं पूजा सहित सरकारी पूजा धका खडगः ज्वना वइ ।

बलम्बु जात्राया महालक्ष्मीया खतः तःधंः जु, करिब कलात्मक शैलिं दयेकातगु उगु खतः ल्ह्वनेत करिब २० जनां खःया प्यखें ज्वनिगु याइ । धासा गणेद्यः या खः चिधंः ८ जना ल्ह्वनिगु याइ । बाजाया ताललिसें धः प्याखंः हुइकेगु चलन तसकं न्ह्याइपुसे च्वंगु बिशेषता खः, ।

सुथबःछि चाहिकुगू खतः भचा लिपा पूजा यायेत व दर्शन याकेत हाकनं पिंगलय् दिकि यंकि, आः जब सिन्ह गुथि पाखें बाजा सहित पूजा वः सिन्ह ज्वनां पिंगलय् वइ अले तिनि अबिर, स्वां नं द्यः यात हाकनं सृंयारेयाना तिनिं द्यः जात्राया लागीं थनेगु याइ । उकिं, बिष्णुदेबि, इन्द«ायणी, व थानकोट जात्रा थें बलम्बुया कुमारी महालक्ष्मी जात्राय् नं सिन्दूर जात्रा धका सिन्ह ह्वला जात्रा यायेगु प्रचलन दुगु जुल । सिन्हगुथिं १ धार्नि सिन्ह करिब १०।१२ पोका दयेका द्यः प्याखः हुइका च्वनि अले सिन्ह ह्वलिइ । तर हरेक पूजा बिधिल्य् कुमारी द्यः यात दकले न्हापां हे फुक्क. ज्वलं छुटेयायेमा । कुमारी धासा चाहिकीमखु, । थुगु दिन न्ह्च्छिि २।३ चोटि देय् द्यः चाहिकेगु याइ । थ्व दिन धैगु पाहाँ पिनिगु नखः नं धाइ ।

थथे दशमी कुन्हु बहनितक द्य चाः हिका द्यः दिकि,अले लिपा हाकनं थनिमखु । अले लिपा हानं सरकारी पूजा याना द्यः उखुन्हू  हे दुकायेगु याइ । न्हापां गणेश द्यः लिपा कुमारी व महालक्ष्मी नापं दुकाइ । बिबिध बिधि बलम्बु जात्रा दशमीनसें सिधगु जुइ, तर गुथियार तसें कन्हे कुन्हु पूजा याना जात्रा क्वचायेकि ।

नेवाः तयेगु दयें छक्व वइगु तःधंगु नखः , उकिं सकल गाँउ बासितसें थःथिति, जःलाखःला, पासापिं सकलसित जात्राय् समाबेश यायेगु याइ, छगूला संस्कृति आदानप्रदान अले बलम्बुया तजिलजि ब्वयेगु नं कुतः धैगु खः । उकिं जात्राया आकर्षण तसकं अप्व दु, अले तधंगु जनबिस्वास  व जनसहभागीता थनं खंकेफइ । थुकिं बलम्बुया सांसकृतिक, धार्मिक,एतिहासिक,तान्त्रिक व सामाजिक इतिहास क्यनांच्वंगु थुगु जात्रां बलम्बुयात हे संरक्षण याना तगु खनेदु ।

महालक्ष्मी जात्राया किम्बदन्ति व ऐतिहासिकताः

हरेक देयया सृष्टि गथे जुल धैगु थिथि आधार दयाच्वनि, गनं एतिहासिक ,गनं पौराणिक किम्बदन्ती वा लोकधारणा । लिखित दुगु अभिलेखं अनया बस्तुस्थित अनुसन्धान व अवलोकन यायेत अपुइ ,तर किम्बदन्तीया प्रमाण व आधिकारीकता बिइ थाकूइ । 

बलम्बूया नामाकरण, व कुमारी महालक्ष्मी जात्रा सम्बन्धि किम्बदन्ती वा लोकधारणात नं न्यनेदु दु ।

छगू भनाइ कथं बलम्बूया जात्रायात लाटीमलः जात्रा धाइः

लाटीमलः शाब्दिक अर्थया जनभनाइ कथं न्हू दँ व कार्तिक । मंसिर जखः, असारं प्यूगु वाः लयेगु इलय् मनूतये ज्यां लिमला बले हथासं जात्रा न्यायेके माः,अझ मोहनि स्वन्ति नखः नं आर्थिक नं कमजोर जुयाच्वंगु इलय् जात्रा जुइगु ,उगु सत्य युगय् सकल थाय् च्वंपिं द्यः पिनिं सहलह जुया दकले न्हापा सुनां जात्रा पाः फयेगु, व नं मुखाः अष्टमी कुन्हु, धैगु अष्टमी मध्ये दकले तः धंगु व कडागु धाइ,बलम्बुया महालक्ष्मीं आँट याना जिं हे न्हापलाक पाः फयेगु धका जात्रा सहर्ष  स्विकार यागु लिं थनया महालक्ष्मीयात तसकं पराक्रमि वः शक्तिशाली द्यः कथं नालातगु दु, धासा थः हे न्ह्यचिला थाकुगु आट यागुलिं लातीया संज्ञा बिया लाटीमलः धागु धैगु लोकबिस्वास दु । 

अथेंतु स्थानिय बासिन्दाया कथं ल्हुती अजिमा या जात्रा बलय् बखुं, चखुं,अले ताहा छज्वःछज्वः होम यायेत तइ,उगु इलय् होमयाःबले लाःया तिः छ्वयाम्हूया बलम्बुइ वगु लीं लाःती मलः धागु न्यनागु दु (देब बहादुर)।

अथेंहे जनभानाइ कथं थनया महालक्ष्मीया प्यम्हः तः केँहे दु, थनयाम्ह थकाली अले छसिकथं बालागां, टेकानपुर व थानकोटय् च्वंम्ह , उकिं छसिकथं दशमी धुंका रोल वा पाः कथं एक हप्ता भित्र लाइनैं जात्रा जुइ ।( लक्ष्मी बहादुर )

छगू महत्वपूर्णगु दसू धैगु, महालक्ष्मीया मन्दिर नं खः ,कलात्मक शैलिया थ्वः मन्दिर महालक्ष्मी या हे कृपां २०७२ सालया भूखाःचंः नं छु स्यंके मफू धैगु बिस्वास नं दु ।

बलम्बु महालक्ष्मीया महिमाया किम्बदन्ती नं थथे दुः

न्हापा किपूल्चाय् छम्हः राक्षसं तसकं देशय् दुखः बिया च्वंगु जुयाच्वनं, वयात न्हिं छम्ह मेः या लाः जा,ज्वनां छें खाः पतिं पाःपाः याना छम्ह मनू नं पाः च्वंवनेमागु जुयाच्वनं । थथे जुया किपूल्चा बासी दुखः ,अले मनूतः नं बिस्तारै घटेजुजुं वनां च्वंगु । जाः ज्वना पाः च्वनेगु इ छन्हू बुरा व बुरी जक दु मेसिया जुयाच्वनं उखुन्हु हे बलम्बु महालक्षमी चान्हे किपूल्चाय् चाः ह्यू वनाच्वंगु, अनं छें नं बहनि बुराबुरीया गनथन जुया च्वंगु, जि वने,जि वने धका हालाच्वंगु मनू रुप कया वंम्ह महालक्ष्मीं ताइ । छु जुगु धका खापा घाराघारा याना थःयात बाय् मागु प्रस्ताब तल, अले चिन्तित बुढाबूढिं थः गु बृत्तान्त कनीं । महालक्ष्मीया करुणां जागेजुइ, अले न्यनि जी हे वंसां ज्यूला ? धका, बुढाबूढिं अजूचाया, दूवाः वा गांया नायः यात न्यना वये धाइ, न्यं वनिबले,नायः नं ज्यू,छिमिगु निमतिबु बाय्मालिमखु धाइ । 

ल्य्तातां महालक्ष्मी मेः छम्हया लाः व जा ज्वना पाः च्वं वनिं । चान्हे रक्षस वइ,न्हिथंः गे जा नइ,तर पाः च्वंम्ह यात ग्वाः धका नयेत स्वैबले ,महालक्ष्मी,आसेः जित नयेत न्हापां जि नापं युद्ध यायेमाः धाइ । थथे युद्धं महालक्ष्मीं वयात स्यानां, बुढाबूढियाथाय् वनिं । इपिं पाःला म्वाकं लिहा वगु खनां अजू चाया,थ्व,चानचूने खइ मखु धका बिन्ति याः बले बलम्बुया साक्षात महालक्ष्मीया दर्शन बिइ ।

थुकथं अत्याचारं मुक्त यागु दिं व उकिया सिरपा कथं छु यायेगु धैगु न्यंबले उगु दिं सिथिःनखः या दिं लागू जुयाच्वनं,उकिं किपूल्चां दँय् दंसं ग्वः जाः छाः वइ । ( सानु श्रेष्ठ, पूर्ण महर्जन,७८) ।

अथेहे सतुंगल बासि नं सिठि नखःया दिन, किूल्चा मिंसिया भचाः न्ह्यो बौ ह्वः वइ,अनं नं उगू इलय् धूं छम्ह सियां तसकं दूखः बियाच्वंगु, थःगु महिमा व कृपां अनं नं धूं यात स्याना दूखंः मुक्त यागूलिं सिरपा कथं बौ ह्ववइ धका धाइ ।


Saturday, October 10, 2026

निक्वःगु नेपाल गितार महोत्सवय् 'द हिमालयन हेन्ड्रिक्सं धिमेबाजाया तालयात गितार, ड्रमय् हिइकल

यल । गितारवादक विजय कपाली  (म्याक्सिमस) व हरि कुँवर (एयर स्पेस ब्याण्डया) मंकाः ग्वसालय् जूगु निक्वःगु नेपाल गितार महोत्सव  झं झं धायेक क्वचाल । 



उगु महोत्सवय् हलिन्यंक नां जाःम्ह अशेष डंगोलं 'द हिमालयन हेन्ड्रिक्सं सानेपाया क्याम्पा द सोशल हबय् छगू सांगितिक प्रस्तुति बियादीगु खः ।

बहनी १ निसें ८ बजे तक जूगु उगु संगीत महोत्सवय् ‘द हिमालयन हेन्ड्रिक्स’या म्येत अशेष डंगोलया डार्क क्लाउड्स अल ओभर द स्काई, इन्सर्च टुवर्ड्स फ्रीडम, फंक वाइब, व धिमे बाजाया तालय् दयेकूगु काठमाडौं भाइबया म्ये न्ह्यब्वःगु खः । वय्कःयात गितार थानाः द इलेक्ट्रिक ब्याण्डया दिपक शाक्य व रोबिन व न्यू रिभोलुसन ब्याण्डया ड्रमर विजय बराल नं साथ बियादीगु खः ।

नेवाः कलाकारपिनिगु सांगीतिक स्तर थकायेगु नितिं वंगु दँनिसें न्ह्याःगु नेपाल गितार महोत्सवय् पृथ्वी कुँवर, रिदिस महर्जन, संजोग लामा, आशीष कायस्थ, आदित राई, नयन जोशी, बरुण खरेल, रिग्जिन लामा, विनायक शाह, आयुष खतिवडा, रक्केर, मन्नु शाही (जेरे), देव लामा, विजय कपाली (म्याक्सिमस), विनय शाह, व सन्नी तुलाधर (सनी एसटी) नं सांगितिक प्रस्तुति बियादिल ।

ज्याझ्वः ताःलाकेत सुबोध भण्डारी (क्याम्प द सोशल हब), दीपक शाक्य (क्याम्प २२ स्टुडियो), किरण शाही, अपुर्वा नेपाली रायमाझी (सहना गितार मेड इन नेपाल), व जोलन श्रेष्ठ (स्प्रिंग बज्) पिन्सं ग्वाहालि यानादीगु खः ।

ज्याझ्वलय् देव राणा, ज्योति घिमिरे, दिनेश राई, नेपाःया पौराणिक प्रिज्म ब्याण्डया पेम्बा लेप्चा, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् नांजाःम्ह गितारवादक अशेष डंगोल ‘द हिमालयन हेन्ड्रिक्स’यात नं सम्मान याःगु खः ।

अन्तिम जाम सेसनय् ज्योति घिमिरे, सतीश स्थापित, गिरिश श्रेष्ठ, हरि कुँवर, सुजन मानन्धर व देव लामाया ब्वति दुगु खः । थ्व बाहेक यैर स्पेसया संजित तुलाधर, ड्रमय् एस.एस. ज्याझ्वलय् ब्वति काःपिं कलाकारपिन्त ग्वसाःखलकं मतिना व मतिना पौ लःल्हाःगु खः ।

ज्याझ्वःया ग्वसाः खलः विजय कपालीं (म्याक्सिमस) थुगु गितार महोत्सव नेवाः संगीत, गितार संस्कृति व संगीतप्रेमीपिन्त छगू हे थासय् मुंकाः नेपाःया संगीतया सम्भावना, प्रतिभा व समृद्ध भविष्ययात अझ उजागर यायेगु कुतः जूगु अभियान जूगु जानकारी बियादीगु खः । वय्कलं वइगु दिनय् नेपाली गितार संगीतयात राष्ट्रिय व अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् अझ व्यापक यायेगु लक्ष्य दुगु जानकारी बियादिल ।

क्वलय् लिंकय् किलिक यानाः स्वयादिइफै

https://www.youtube.com/watch?v=99rf8p7vFm0

Saturday, September 19, 2026

छगू छगू लखया स्वंगू सिरपाःया नितिं दरखास्त आह्वान

 येँ । छगू छगू लखया स्वंगू सिरपाःया नितिं दरखास्त आह्वान, माघ २ गते सिरपाः लःल्हाइगु दँय् दसं छगु छगू लख तका बिइगु स्वंगू सिरपाःया नितिं थःपिनिगु दावी नापं सिफारिस सहितया निवेदन बिइत नेपाल संवत ११४६ यंलाथ्व सप्तमि असोज २ गते शुक्रवाः नेवाः देय् दबूया स्वीनिक्वःगु बुदिंया दिनय् आह्वान याःगु दु ।



 

Sunday, September 13, 2026

प्रकृतिमाथि कसैले जित्न सकिदैन !



नेपाल विश्वकै सुन्दर शान्त, विशाल तथा प्राकृतिक छटाले भरिपूर्ण  देश हो । हिमाल, पहाड तथा तराईको समथर भूमिभुभागमा विभाजित रहेको नेपाल जैविक विविधता तथा कला, संस्कृति सम्पदामा धनि देश हो ।  नेपाल बहुजातिय, बहुसांस्कृतिक देश विश्वकै उत्कृष्ट हावापानी रहेपनि दिनानु  प्राकृतिक प्रकोपका घटनाहरू निरन्तर रूपमा घटिरहनु मुख्य कारण अव्यवस्थित बसाई  सराई, बनजंगल फडानी, जलबायु परिवर्तन औधाेगिकरण प्रमुख कारणहरु रहेको छ । यसैको फलस्वरुप देशका पहाडी भूभागहरुमा बाढी, पहिरो, भू–क्षय, बस्ती डुबानका घटनाहरु क्रमशः बढ्दै गइरहेको छ । 

गत भदौ १० गते  माथिल्लो त्रिशुलीको भोटेकोशीमा बाढी पहिरो आउनु भन्दा अगावै विभिन्न सञ्चार माध्यमबाट हिम पहिराे आउने चेतावनी जारी गरिएकाे थियाे तर कसैले पनि यस बिषय कसैले गम्भिर रूपमा लिएकाे थिएन । नत यस बिषयमा स्थानीय तथा नेपाल सरकारले नै बाढिपहिराेबाट बच्न ठाेस् कदम नै चालिएकाे देखियाे ? नत बाढी पहिराे आउनु भन्दा अगाडि व्यवस्थित रूपमा सुचना आदानप्रदान गरियाे ।  अहिले यस बाढि पहिराेबाट रसुवा, नुवाकोट, र धादिङ लगायतका तल्लो तटीय जिल्लाहरूमा अर्बौँको भौतिक क्षति र ठूलो मानवीय सङ्कट उत्पन्न भएकाे छ ।  पछिल्लो प्रतिवेदन अनुरुप हालसम्म १,३८६ जनाको शव फेला परिसकेको छ, ती जसमध्ये चितवन, नुवाकोट, रसुवा र धादिङमा सबैभन्दा धेरै हताहती भएको पाइएको छ । अझै पनि    ४,०८९ जना भन्दा बढी मानिस सम्पर्कविहीन भएका जिवित नागरिकहरूकाे बचाँउनका लागि सरकारले ठाेस् कदम चाल्नु पर्ने देखिन्छ । 

नेपालको प्राकृतिक प्रकोपको इतिहासमै अहिलेसम्मकै ठूलो क्षति भएको प्राकृतिक प्रकोप मानिएकाे यस भोटेकोशी बाढि पहिरोबाट ७,५७० वटा निजी घरहरू पूर्ण वा आंशिक रूपमा क्षतिग्रस्त बनाएको छ । कूल आर्थिक नोक्सानीको प्रारम्भिक भौतिक क्षति ६७ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ बराबरको भएको छ भने समग्र क्षेत्रको पुनरुत्थान र पुनर्निर्माणका लागि १ खर्ब ३ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ आवश्यक पर्ने आकलन गरिएको छ। पूर्वाधार क्षेत्रमा पुगेको ठूलो क्षतिबाढी र लेदोको तीव्र बहावले नदी तटका प्रमुख भौतिक संरचनाहरू सखाप पारेको छ, जसमा पूर्वाधारतर्फ मात्रै करिब ९० अर्बको नोक्सानी भएको छ ।

आधुनिकताको विकाससँगै प्रकृति दोहनको मार आदिबासी जनजातिको अस्तित्व नै संकट पर्न थालिएको छ । यस भोटेकोशी बाढिका कारण नुवाकोटको नेवार, बस्ती, तामांग बस्ती नै सखाप हुने गरि बगाएको छ । जसबाट परापूर्वकालदेखि बसाेबास गर्दै आइरहनु भएका आदिबासीहरूका थातथाले तथा पहिचान नै अहिले मेटिएकाे अवस्था छ ।  निजी स्वार्थका जलविद्युत आयोजना निर्माण, अव्यवस्थित शहरीकरण, ब्यापारको नाउँमा विभिन्न उध्याेगहरू निर्माण हुनु नै प्रकृति दोहन हुनेकाे मुख्य कारण बनेको छ । 

मानव सभ्यताको इतिहास केलाउने हो भने मानिसको जन्मदेखि मृत्य प्रकृतिमै हुन्छ  । विश्वमा जे जति मानव सभ्यताको विकास, आविस्कार भयो ति सबैको विकास यस धर्तिमै भएको हो । संसारमा जन्मिएपछि एक न एक दिन ढिलो या चाडो  सबैको अन्त्य निश्चितै छ ।  तसर्थ सम्पूर्ण मानव जातिले प्राकृतिक नियम बमोजिम चल्न सधैं प्रयत्नरत हुनुपर्दछ । मानिस जति सुुकै धनि भए पनि, शक्तिशाली भएपनि उस्ले प्रकृति माथि कहिल्यै पनि विजय हासिल गर्न सकिदैन । नत अहिलेसम्म प्रकृतिमाथि मानिसले प्रकृतिमाथि जितेको इतिहासमै भेट्न सकिन्छ ।  जसरी दिनलाई रात र रातलाई दिन गर्न सकिदैन त्यस्तैगरी प्राकृतिक नियमलाई कहिल्यै पनि परिर्वतन गर्न सकिदैन । तसर्थ प्रकृति जस्तो अवस्थामा छ त्यस्तै अवस्थामा प्रकृतिलाई रहन दिनुपर्छ । 

जलवायु परिवर्तन असर बारेमा अहिले पाठ्यक्रममा लागू गरिनुपर्ने देखिन्छ भने  नेपाल र चीन सरकारबीच हिमपहिराे तथा प्राकृतिक प्रकाेपबीच निरन्तर रूपमा सुचना आदानप्रदान गरिनु पर्ने देखिन्छ । प्रकृति नै सच्चा भगवान्काे स्वरूप हाे । प्रकृति विरूद्व कार्य गर्नाले मानव स्वयम् मानव पापकाे भागीदारी हुनुपर्छ । यस बिषयमा गम्भिरमा छलफल प्रचार, प्रसार गरिनु पर्ने देखिन्ख । यसका अलावा प्रकृतिलाई माया गर्ने संस्कार अहिलेका युवा पुस्ताहरुलाई शिक्षा मार्फत चेतना दिलाउनु पर्ने देखिन्छ । यस बिषयमा नेपालले सरकार तथा स्थानीय, प्रदेश सरकारले पहलकदमी भूमिका खेलेर प्राकृतिक विपत्ति रोक्न सकिन्छ । 

रीदेन महर्जन

 9849132788




Monday, August 31, 2026

२२ गते देय् दबूपाखें देय्न्यंकं श्रद्धाञ्जली ज्याझ्वः याइगु



 येँ नेवाःतय्गु मंकाःगु राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबूपाखें वंगु बुधवाः भोटेकोशी खुसिबाः वया रसुवा, नुवाकोट, धादिङ व चितवन जिल्लाय् विनासकारी खुसिबाः, चलः वंगु व डुबानय् लाना मदुपिनिगु चीर शान्तिया कामना याना झिंस्वन्हुया दिनय् देय्न्यंकं छन्हुं हे श्रद्धाञ्जली ज्याझ्वः याइगु जूगु दु । 

 नेवाः देय् दबूया मूछ्याञ्जे श्रीकृष्ण महर्जनं बियादीगु जानकारी कथं वइगु भदौ २२ गते सोमवार देय्न्यंकं हे बहनी ६ बजे प्राकृतिक विपत्तिइ लाना मदुपिनिगु चीर शान्तिया काना याना देय्न्यंकं छगू हे इलय् श्रद्धाञ्जली ज्याझ्वः याये त्यनागु खः धयादिल । 

 नेवाः देय् दबूया केन्द्रीय समितिया मुँज्याया क्वःछिना कथं मातहतया प्रदेश समिति, जिल्ला समिति, पालिका समिति, वडा समिति, विषयगत समिति व आबद्ध जातीय संगठनयात उगु दिनय् थःथःगु थासय् श्रद्धाञ्जली ज्याझ्वः यायेगु नितिं सर्कुलर तकं जूगु मूछ्याञ्जे महर्जनं कनादिल ।

देशद्रोहीयात ध्याचू नकेगु नितिं पिथंगु धेधेपापा प्याखं

 



स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्सं बु“ज्या, मौसम नापं नसात्वा नाप स्वाका थीथी कथंया नखः चखःत हना वयाच्वंगु दु । नेवाःतय्सं हना वयाच्वंगु अज्वःगु कथंया संस्कृति हे नेवाःतय्गु नापं स्वनिगःया सभ्यता धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । मौसमयात तकसं ध्यान तया अले छु. घटना विशेष नापं उगु ईया आवश्यकतायात महसूस नेवाः पूर्खापिन्सं सुरु याना वंगु संस्कृति हना वयाच्वंगु दु । नेवाः समाजया थीथी कथंया संस्कृतित मध्ये छगू महत्वपूर्णगु संस्कृति सायाः खः । सापारुखुन्हु हनीगु सायाः नखः मेमेगु नखः चखःसिबें स्वयेबलय् पानाच्वंगु दु । सायाः नखःया इलय् थः छे“जःपिं मदया मनूयात हे सा याना बाय् सा हे छ्वयेगु याना वयाच्वंगु दु नेवाःतय्सं । उकिं मनू सिइ धुंकाः सायाः छ्वइगु जुया दच्छिया दुने सीपिं गुलि दु धकाः ल्याः खायेगु नाप नापं छे“जःपिं सिना दुःख तायेकाच्वंपिन्त न्हिइकेगु कथंया नखः सायाः खः धकाः नं धायेगु याना वयाच्वंगु दु । समग्रताय् नेवाःतय्सं सायाः खुन्हु सा वा मनूयात हे सा याना छ्वयेगु नाप नापं ख्यालः वनेगु याना वयाच्वंगु दु । अले थाय् थाय् पतिकं भती भती पाक्क थःथःगु हे स्थानीयया विशेषता कथं सायाः नखः हना वयाच्वंगु दु ।

सायाः अर्थात सापारु खुन्हु ऐतिहासिक नापं सांस्कृतिक रुपं महत्वपूर्णगु नगर किपुलिइ छगू विशेष कथंया ख्वाःपाः प्याखं पिथनीगु चलन दु । उगु प्याखंयात धेधेपापाः प्याखं धायेगु याना वयाच्वंगु दु । तसकं आकर्षक जुइक न्ह्याइपुक प्याखं ल्हुइगु थुगु प्याखं धइगु किपूया छगू विशेष कथंया संस्कृतिया रुपय् विकास जुयाच्वंगु खने दु ।

किपुलिइ सायाःया विशेषता

सामान्यतया दच्छिया दुने मनू सीगु परिवारपाखें सा अथवा मनूयात हे सा याना छ्वयेगु याना वयाच्वंगु दु । तर किपुलिइ धाःसा व नाप नापं गुलि नं न्हूगु छे“ दनी अज्वःगु परिवारपाखें नं साः वा गोसाईचा याना छ्वयेमाःगु चलन दु । अथे हे सायाः खुन्हु चिरख्वाःपाः पुया नं वनीगु चलन दु । चिरख्वाःपाः धइगु तीर्थ ख्वाःपाः खः धाइ । दच्छिया परिवारया मूल मनू मन्त धाःसा चिर ख्वाःपाः पुइका वा ज्वःसा दयेका छ्वयेमाःगु चलन दु । छे“या हाबा हामा मदुपिं मध्ये मिजंम्ह मन्त धाःसा ज्वःसा दयेका अले मिसाम्ह मन्त धाःसा चिर ख्वाःपाः पुइका छ्वयेमाःगु चलन दु । ज्वःसा दयेका छ्वःपिं किपूया विशेष प्रकारया प्याखं धेधेपापाः नाप नापं वनेमाःगु चलन दु । अथे हे छे“या मूल कथं मिसाम्ह मन्त धाःसा गुत्वाः पतसि घाकाः ख्वापाः पुइका छ्वयेमाःगु चलन दु । अथे चिर ख्वाःपाः पुया वंपिं न्हापा न्हापा जूसा प्याखं तकं ल्हुया वनेमाः धाइगु चलन दु । इपिं धेधेपापाः प्याखंया न्ह्यः न्ह्यः वनेमाःगु चलन दु ।

थाचिना हइगु चलन

किपुलिइ धेधेपापाः प्याखं पिथनेगु ज्या यात हे थाचिना हयेगु धाइगु चलन दु । गुगु थासं थाचिना हइगु खः व हे थासं चिरख्वाःपाः पुया वइपिं सुरु जुइगु नाप नापं ज्वःसा नं उगु हे थासं सुरु याइगु चलन दु । थनि झिद“ न्ह्यः तक छे“जः मदुपिनिगु परिवारपाखें हे थाचिना हयाच्वंगु खःसा लिपांगु इलय् वया उकियात हिलाः त्वाः त्वाःयात पाःपाः बिइगु यानाहःगु दु । व्यवस्थापन यायेत तकं थाकूगु नापं आर्थिक रुपं नं थाकूगुलिं उगु कथं त्वाः त्वाःयात थाचिनेगु पाःपाः बियाहःगु खः । थाचिना हःगु त्वाःया मूल गणेद्यःयाथाय् विधिपूर्वक पूजा आजा याना धेधेपापाः प्याखं पिथनेगु चलन दु । अले दक्ले न्हापां गुगु त्वालं थाचिनेगु ज्या याःगु खः व हे त्वालय् दक्ले न्हापां धेधेपापाः प्याखं क्यनीगु चलन दु । थाचिना हयेगु थुगुसी इताछे“—ह्वाकुंचा त्वाःया पाः खः । उकिं दक्ले न्हापां उगु त्वालय् धेधेपापाः प्याखं क्यनीगु थाय् बाघभैरव लागाय् प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा धेधेपापाः प्याखं तःननी, सिन्दुवाः, तःजाःफः, ल्वहं देगः, देय्पुखू, कुतुझ्वः, पाद्यु त्वाः, मुगलछे“, कुतिसाः, समल, द्यःध्वाखा, लाय्कू अले हाकनं बाघभैरव लागाय् थ्यंका हे क्वचायेकेगु याइ ।

धेधेपापा प्याखं

धाः बाजं हे धेधेपापाः धेधे धकाः थाना वनीगु  अले उगु हे तालय् ख्वाःपाः पुयावःपिं प्याखं ल्हुल्हुं वनीगु चलन किपुलिइ दु । उकिं हे उगु प्याखंयात धेधेपापाः धेधे धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । मूल रुपं ह्याउ“ ख्वाःपा, म्हुकं ख्वाःपाः, न्या“त्वाः नाप नापं थीथी कथंया बापाच्याः ख्वाःपाः पुया प्याखं ल्हुइगु याइ । बापाच्याः ख्वापाः पुया प्याखं ल्हुइपिं प्यम्हंनिसें खुम्ह तक जुयाच्वंगु दु । थुगु ख्वाःपाः प्याखंया मू आकर्षण धइगु ह्याउ“ख्वाःपाः खः । ह्याउ“ ख्वाःपाः पुया प्याखं ल्हुइम्ह प्याखं म्वः नं खिपःया जनी चिनातःगु दइ । अले ह्याउ“ख्पाःपाः जुइम्हं प्याखं ल्हुल्हुं प्याखं क्वचायेकेगु ज्या तकं त्वाः त्वालय् याइगु खः । उगु इलय् ह्याउ“ख्वाःपाः पुयातःम्हेस्यां धाः बाजाया तालय् कुलु (चिकं तयेगु छ्यंगूया थल) निगः ब“य् स्वाना क्वचायेकीगु खः । उगु इलय् म्हुकं ख्वाःपाः पुयातःम्हेस्यां निगः दोको ब“य् स्वाइ, न्या“त्वाः ख्वाःपाः पुयातःम्हेस्यां तुफि ब“य् स्वाइ । अथे हे बापाच्याः ख्वाःपाः पुयातःपिन्सं जासिथल, सिखः, देमा अर्थात भू, करुवा ब“य् स्वाइ । थथे थीथी कथंया समान ज्वना प्याखं ल्हुइगुया नं थीथी कथंया अर्थत दु ।

ऐतिहासिक घटनानापया स्वापू

किपूया धेधेपापाः प्याखं धइगु अथें सुरु जूगु धाःसा पक्कां मखु । थुगु प्याखं नेपाः एकीकरणया नामय् किपुलिइ छलकपत याना गुगु कथं पृथ्वी नारायण शाहनं त्याकल उगु घटना नाप स्वापू दयाच्वंगु दु । छगू कथं धाये पृथ्वी नारायण शाह नं किपू त्याके धुसांनिसें जक सुरु जूगु प्याखं खः । इतिहासया पाना पुइका स्वल धाःसा किपुलिइ तःद“ तक पृथ्वी नारायण शाह नं युद्ध याःगु आर्थत आक्रमण याःगु खने दु । अले पृथ्वी नारयाण शाहया यक्व हे क्षति तकं जूगु खः । अबले पृथ्वी नारायण शाह नं किपूया हे धन्चा बुढा अर्थात धनबन्त सिख्वालयात साथ काःगु जुयाच्वन । अबले धनबन्तयात साथ कया किपुलिइ दुहां वनेगु ल“पु सिइकूगु नापं छलकपत याना बास्तवय् किपू पुरा त्याकेगु हे ज्या मयासे किपूया दक्ले च्वय् च्वंगु लागा क्वाःच्वय् ध्वा“य् ब्वयेका त्यात धकाः घोषणा याःगु खः । अबले किपूया नितिं छगू कथं देशद्रोही जूगु खः धन्चा बुढा । धनवन्त सिख्वालं उगु कथं देशद्रोही याःगुलिं उम्ह मनूयात ध्याचू नकेगु नितिं पिथंगु प्याखं धेधेपापाः प्याखं खः । अबले उम्ह मनू तसकं हिस्तपुस्त जुयाच्वन । ख्वापाः तःपाःम्ह जुयाच्वन । उकिं धन्चा बुढाया थें हे जुइक सि“यागु ख्वाःपाः दयेका सायाःया झ्वलय् प्याखं पिथनेगु सुरु याःगु खः । उगु ख्वाःपाः धइगु ह्याउ“ख्वाःपाः खः । अले लिपा देशद्रोही धन्चा बुढाया कला हाकुसे च्वंम्ह जूगुलिं हाकूगु म्हुकं ख्वाःपाः दयेका प्याखं पिथनेगु ज्या याःगु खः । अनं लिपा धन्चा बुढाया छम्हे केहे“ नं दुगु जुया न्या“त्वाः ख्वाःपाः दयेकल । अले इमि निम्ह काय् दुगुलिं बापाः च्याः ख्वापाः नं निपाः दयेका प्याखं ल्हुइकेगु ज्या याःगु खः । अनं लिपा उगु प्याखंया विकासया झ्वलय् मेमेगु बापाःच्याः ख्वाःपाः न्रं दयेकेगु ज्या याःगु खः । उकिं थुगु कथं धेधेपापाः प्याखं किपुलिइ सुरु जूगु खः । अथे प्याखं ल्हुइगु इलय् ह्याउ“ख्वाःपाःयात कुलु ज्वंकूगुया अर्थ धइगु धार्मिक मान्यता कथं पापी मनूतय्त यमराजं चिकनय् थुनीगु जुया चिकं तइगु थल हे ज्वंकूगु खः धाइ । अथे हे धन्चा बुढाया कला दोको ज्वना सामान ल्ह्यइमह जुया म्हुकं ख्वाःपाःयात दोको ज्वंकूगु खः । उगु हे कथं धन्चा बुढाया केहे“यात तुफि नापं मेमेपिन्त थीथी कथंया थल ज्वंकाः छगू कथं ख्यालः वनेगु अर्थय् उगु प्याखं क्यनातःगु खः

प्याखंया सार

धेधेपापाः प्याखं मूल रुपं पृथ्वी नारायण शाह नं किपू छलकपट याना त्याकूगु इलय् देशद्रोहीयात ध्याचू नकेगु नितिं पिथंगु प्याखं खः । अले उगु प्याखंयात लिपा धार्मिक रुपं स्वाका यंकूगु खः । उकिं तःद“ लिपा थ्व छगू किपूया संस्कृतिया रुपय् विकास जूगु खने दु । ऐतिहासिक घटनानाप स्वापू दुगु थुगु प्याखं थौंकन्हय् सापारु अर्थात सायाः खुन्हु छगू आकर्षणया केन्द्र जुया बिउगु दु । उकिं नेवाः समाजय् गुलि नं संस्कृतित विकास जुयाच्वंगु दु व धइगु ऐतिहासिक घटना, उगु ईया आवश्यकता नाप नापं बु“ज्या नाप स्वानाच्वंगु दइ धइगुया छगू तःधंगु उदाहरण खः धकाः धायेफइगु अवस्था दु ।

च्वसु: ShreeKrishna Maharjan Newa

Wednesday, July 29, 2026

नेपाल राष्ट्रिय खड्गी समाजया महिला विभाग नीस्वन

येँ/नेपाल राष्ट्रिय खड्गी समाज येँ जिल्ला समितिया ग्वसालय् कामनपा साँस्कृतिक भवनय् आइतवाः महिला विभाग नीस्वंगु दु ।



समितिया येँ जिल्ला नायः पुष्पराज खड्गीया नायःसुइ मूपाहाँ मूनायः नन्दकिशोर शाहीं त्वाःदेवा च्याकाः उलेज्या यानादिलसा संगीता अमात्य खड्गीं लसकुस न्वचू तयादीगु खः ।

उगु ज्याझ्वलय् येँ जिल्ला नक्कु: सपना शाहीया संयोजकत्वय् अनु शाही, विनिता शाही, पेमा तण्डुकार शाही, दिना शाही लगायत नीन्ह्यम्हेसिया महिला विभाग नीस्वंगु दु ।

मूपाहाँ शाहीं न्हूगु महिला विभागया ज्यासना पुचःयात भिंतुना बिसें समाजं ब्यूगु जिम्मेवार पूवंकेगु तातुनेत नं इनाप याःगु दु । झीगु संस्कृति हे झीगु पहिचान जूगु धासें मिसा बिनाया संगठन अधुरो व अपुरो जुइगु खँय् बः बियादिल ।

केन्द्रीय दुजः नापं युवा विभागया कजिं विक्रम खड्गीं समाज न्ह्याकेत युवात मदयेकं मगाःसां अग्रजपिसं कःघाना मयंकूगुलिइ च्यूताः प्वंकादिसें सकलें जाना छु नं छुं याना हे क्येनेमाःगु खँ कनादिल ।

नुगःखँ तयेगु झ्वलय् यलमनपा १९ वडा दुजः निर्मला खड्गीं मिस्त धैपिं छेँनं पिने वये हे माः उकिया नितिं इच्छा व शिक्षा मदयेकं मगाःगु खँ धयादिल ।

अथेहे भिंतुना न्वचू बिइगु झ्वलय् येँमनपा २२ वडा दुजः नापं कार्यपालिका दुजः ललिता खड्गीं येँ जिल्ला समिति महिला विभागयात सामाजिक समितिपाखें माःगु फूचाःगु ग्वहालि यायेत थःपिं न्ह्याबलें सकारात्मक जुइगु खँय् विश्वास व्यक्त यानादिल ।

थुगु विभाग नीस्वनेगु योजना ताःई न्ह्यनिसें जुयाच्वंगु बल्ल पूवंगुलिं केन्द्रीय छ्याञ्जे मिलन खड्गीं लसता प्वंकादिलसा विभागया न्हूगु ज्यासना पुचःयात भिंतुना बिसें थुगु विभागं थःपिनिगु उत्तरदायी व जिम्मेवारी पूवंकीगु खँय् मुँज्या नायः पुष्पराज खड्गीं लसता प्वंकादिल ।

खय्तला युवा व महिला विभाग छगू हे ज्याझ्वलय् नीस्वनेगु योजना दुगु खःसां प्राविधिक हुनिं याना युवा विभाग नीस्वनेगु ज्या धाःसा पूवंगु मदुनि ।