छगू भाषा कोचिनेगु ज्यां मेपिंत तंमोयेकी

खंल्हाबल्हा

–प्रा डा माइकल एलन

(आइरलैण्डय बुम्ह भाजु माइकल एर्लन (६४) दकले न्हापां १९५३ सनय छम्ह

हिप्पी थें जक नेपा चाह्यू झाया दीगु ख । तर थनया कला संस्कृतिं वयकयात तचोकं प्रभावित यात गुकिया परिणाम लिपा अष्ट्रेलियांय एन्थ्रोपोलोजीया अध्ययन कोचायेका पीएचडीया नितिं अनुसन्धान ख्यो नेपा हे लेया दिल । १९६६ स दच्छि चोना वयकलं याना दीगु अनुसन्धान द कल्ट अफ कुमारी थुजोगु सफू पिदन । नेवा संस्कृतिया अनुसन्धान याइपिं विद्वानतय दथुइ गुकिया तधंगु सम्मान दु । थौंकन्हे अष्ट्रेलियाया सिड्नी विश्वविद्यालयय प्राध्यापन यानाचोना दीम्ह भाजु एलैनया सक्रियताय उगु विश्वविद्यालयया एन्थ्रोपोलोजि विभाग व नेपाया CNAS या गोसालय थन बज्र होटलय छवा तक (७–१४ सेप्टेम्बर) नेपाया एन्थ्रोपोलोजी विषय सम्मेलन जुल । व हे इलय होटल बज्रय वयकलिसें जूगु खंल्हाबल्हाया सार थन न्हेबोयागु दु । 

– बालगोपाल)

१. छित नेपा झाया कुमारीया विषय हे अनुसन्धान यायेगु मनय गथे वन ?

– मिजंतय बोलबाला दूगु समाजय छम्ह मिसा मचायात पूज्याइगु धैगु न्ह्यैपुगु खं ख । उकिसं हिन्दू धर्मया मनूतयसं पूज्यायेमाम्ह कुमारी बौद्ध धर्मावलम्बीयाम्ह जुयाचोंगु दु । व नं हिन्दु जुजुया तप्यंक स्वापू दयाचोंगु खनाबले थो विषय अध्ययन यायेगु धाथें हे बांलाइगु तायेका जिं अध्ययन न्ह्याकागु ख । 

 २. कुमारीया अध्ययन लिपा छिसं थुखे खास अनुसन्धानया ज्या न्ह्याका दीगु ला खने मंत नि ?

– सोको खुसी नेपा वयाबले जिं नेवातय नसा खास याना थी थी द्योपिन्त पुज्याइबले छेलिगु समयबजि, भोय आदि इत्यादि व गुम्ह द्योयात छु दिनय गज्यागु नसा तया पूज्याइ धैगु विधि सम्वन्धय अध्ययन यानागु दु । तर पिथनागु धासा मदुनि । जिं तचोकं तजिक हे अनुसन्धान ला याये धुनागु दु । याकनं हे सफूया रुपय पिदनि । 

३. नेपा थुजोगु थी थी जाति भाषा दुगु देशय छाय छिसं नेवातय विषय अनुसन्धान याना दियागु ?

– जब जिं नेपा वया थो उपत्यकाया मनमोहक संस्कृतिं तचोकं प्रभावित जुल । नेवातय ताहाकगु ऐतिहासिक परम्परा संस्कृतिया विषय आपालं खोज अनुसन्धान यायेमागु खंका जिं थुखे पला छिनागु ख ।

४. नेवातय समाज धैगु तचोकं बंद पाहांपित उलि सत्कार याइपिं मखु धका नं गुलिं अनुसन्धातातयसं धागु नेनेदु । छिगु अनुसन्धानया झोलय मुंकागु अनुभव गथे चों ?

– मुलत च्याम्ह झिम्ह गुभाजु पासापिं दुबले जित ज्या यायेत थाकु मजुल । रितिथिति, पुजा विधि, तन्त्र, हेरक खंय गुलि नं जिं सीके चाहे जुया सीकेत थाकु मजुल । नेवात बन्द समाज धाइ तर जित अथे मचों । न्ह्याम्ह नं थम्हं स्यूगु खं कनेत तयार । तचोकं उदार व खुल्ला हृदयया मनूत ख । पीदं लिपा नं क्वातुपिं नेवा पासापिं दनि । 

५. छिं थगु अनुसन्धानया झोलय दकले छित छुकिं प्रभावित यात ?

– थनया कला, संस्कृति अले चोन्ह्यागु सांस्कृतिक परम्परा जित तचोकं प्रभावित यात । आइरलैण्ड थुजोगु देशं वयाम्ह जित थनया धार्मिक परम्परा, कुमारी पुजा, नाग पुजा, इहिपा छक याइवले नं अनेक विधि विधान खना बले तचोकं अजूचाइपूगु अनुभव जुल । नेवा समाज सांस्कृतिक खेलय तचोकं तमि । आइरलैण्डय क्याथोलिक व प्रोटेस्टाण्ट दथुइया कचवंया बारे अनुसन्धान यायेगु नं तचोकं न्ह्यैपु । उकथं वहे नेवातय दथुइ बौद्ध व हिन्दु अले जात विभाजन गुगु जुयाचोंगु दु थुमि परस्पर सम्वन्धबारे मालेज्या यायेगु तचोकं न्ह्यैपु । आइरलैण्डय थें थन परस्पर धर्मया खंय ल्वापु नं मदु । श्रीलंका सोल धासा ग्यानापुस्से चों । अथे हे नेवातय गुथि संरचना, नातागोता सम्वन्ध नं तचोकं न्ह्यैपु । स्थानियताय आधारित नेवातय संगठन तचोकं क्वातु गुकिया कारणं नोकरशाही, राजनैतिक पार्टी, राजसंस्था वा छुं नं चीजया विरोधय धस्वाकेत थमित सक्षम यानाब्यूगु दु । 

६. नेवातय आपालं गुथिगाना सुयां कारणं वा गुथि संस्थानं मागु खर्च मब्यूगुलिं तनावना चोन धैगु नेनेदु । थुके छिगु बिचा ?

– आर्थिक कारण नं याना मनूत बुं मीत बाध्य जुल । जिं स्यू कथं आपालं गुथि जग्गात मनूतयसं मिल । परिवर्तित स्थिति सामना यायेगु झोलय गुलि बुं तंका वनेमाल । येँ छेँत अपोल, होटल धस्वात, फ्याक्ट्रीत चाल थथे जूगुलिं गुथि न्ह्याना चोनेत थाकुइगु जुल । आ होटल, फ्याक्ट्रीतय पाखें कर म्हया जूसां गुथी खर्च बीगु ज्या यायेमा । 

७. छखे आर्थिक आधार तनावनाचोंगु मेखे पश्चिमी आधुनिक संस्कृतिया दबाब वयाचोंगु थो इलय थनया सांस्कृतिक परम्पराय गज्यागु लिचो लाकीगु खंकादिया ?

– वंगु सच्छि दं वा स्वीदंया दुने संसार तचोकं याकनं ब्वांय वनाचोंगु दु । थो ल्याखं सांस्कृतिक ख्योया भविष्यबारे बिचा यायेमा । १९५० या दशकय गुकथं थन धार्मिक सांस्कृतिक ज्या जुइगु व रितिथिति विधिविधान दूगु खं बुलुहुँ तनावना चोंगु व गुलिं लोप हे जुया वनाचोंगु दु । परम्परागत मूल्य आधारय थिमिगु संरक्षण जुइमा । जित लगे जू खासयाना नेवातयसं थपिनिगु संस्कृति उलि याकनं तोति मखु । शहरीकरण, औद्योगिकरण, विदेशी आर्थिक सहयोग आदि दु । वातावरण हे नं तचोकं सेंका यंकाचोंगु दु । 

८.  छि ला आपा न्हेव हे नेपा थेंम्ह उब्लेया नेपागा व आया नेपा गुलित फरक खंका दिया ?

– तचोकं हे परिवर्तन जुइ धुंकल । दकले न्हापां जि थन वयाबले थन न्याग खुग जक कार दु । व नं मनूतयसं कुबिया थन थेंके हयातगु आ ला थन दोलंदो मोटरत थेनाचोन । जनसंख्या नं पेखेरं थन वैरे जुयाचोंगु दु । वाउं बुं तच्कं म्हो जुइ धुंकल । वातारण तचोकं दुषित जुया वनाचोंगु दु । जनसंख्या वृद्धि ला तधंगु हे समस्या धाइ । 

९.  नेपा छगू थी थी जाती, भाषा, धर्म दूगु देश ख तर थन सरकारं छगू भाषा, छगू धर्म, छगू जातीय संस्कृति कोचिनेगु या यानाचोन धैगु मनूतय गुनासो दु । थुकिं गज्यागु परिणाम पिदनीगु छिं खंकादिया ?

– जि थुपाले नेपाया एन्थ्रोपोलोजी (मानव विज्ञान खासयाना शुरु, विकास, रहनसहन व आस्था सम्वन्धी) विषयक अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनया नितिं वयाम्ह ख । थो सम्मेलनया बारे थनया छथो पत्रपत्रिकां तचोकं गलत ढंग चोया बिल । थो सम्मेलनया उद्देश्य थो देशय गुकथंया सांस्कृतिक विविधता दु, अले नेपा अले विदेशया विद्वानतयत अमि बारे गुकथं अनुसन्धान अध्ययन याये धैगु विचाया आदानप्रदान जुइमा, अले थुकिं हे नेपाया राष्ट्रिय पहिचान बी धैगु बिचा ख । शिक्षा मन्त्रीजुं नवात धका द राइजिङ्ग नेपालय गुगु समाचार छापे जुल उके जिगु सहमति मदु । जिगु नां नं अखतं छापे याना तल । विविधताय एकता धका गुगु खं चोयातल थुकिया अज्यागु उद्देश्य मखु । गुरुंग, मगर, नेवा सकसित घालमुल याना छथाय ल्वाक छयाना एकता याये धैगु उद्देश्य मखु । 

नेपालय थी थी जाति, भाषा, संस्कृतिया थथगु विशेषता दु अमित थथगु ढंगं न्हेज्यायेगु विकास यायेगु मौका बीमा । छगू जातिया भााषायात मेमेगु भाषाभाषी जनतायात मययेकं कोचिनेगु ज्या जुलकिं अपिं तचोकं तमोयेकी । थुकिया लिचो धाथें नं बांलाइ मखु । जबरजस्ति याये मज्यू धैगु जिगु बिचा ख । 

१०. नेपाया एन्थ्रोपोलोजी बारे छिकपिसं याना दीगु थो अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलन थगु उद्देश्य कथं गुलित सफल तायेका दिया ?

– नेपाया बारे वंगु झिंन्यादं थुखे तगु अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनत जुइ धुंकल, एन्थोपोलोजी कला, संस्कृति हिमाल व उपत्यका आदिबारे । तर विदेशय जक जुल । गन कि नेपाया विद्वानपिं तचोकं कम जक थें । उकिं थुगुसि जिमिसं येँ थुजोगु सम्मेलन याना आपालं आपा नेपाया विद्वानपिं नं नापलायेगु गोसा गोयागु ख । थी थी पेपर नं प्रिजेन्ट याकेगु थुकें विदेशी विद्वानपिं व नेपाया विद्वानतय दथुइ छलफलया मौका नं दत । 

११. नेपाया बारे अनुसन्धान या वैपिं न्हू विद्वानतयत छिगु छु सुझाव दु । 

– नेपालय छुं छुं अनुसन्धानया ज्या ला जुयाचोंगु दु । तर आपालं लें दनि । सामाजिक, आर्थिक परिवर्तन बारे सामाजिक संक्रमणया विषय थन तचोकं कम जक अनुसन्धान जूगु दु येँनं प्याहांवना तराई लागाय अनुसन्धान जुइमागु आपा लेंदनि । 

१३.छि आ नं नेपाया अनुसन्धान ज्याय दु कि ?

– नेपालय वया अनुसन्धान यायेगु ज्या ला जुयाचोंगु मदु । तर जिगु ताहाक जीवन थो खेलय फुइ धुंकल । ल्यं जीवन नं थो खेलय अनुसन्धान याना फुकेगु बिचा दु । 

१४.  कुमारीया बारे उलि खोजपूर्ण सफू पिदन तर अंग्रेजी भाषाय जक । छु नेपालभाषां नं अज्यागु महत्वपूर्ण सफूया भाय हिला पिथनेगु बिचा मदुला ?

– जि थम्हं हे भाय हिलेगु ला जुइमखु । तर थोया भाय हिला नेपालभाषां पिथनेगु खं जुया चोंगु दु । माधवलाल महर्जन लिसें छुं न्हि न्हेव खं नं जुल । नेपालभाषां याकनं पिदनेमा धैगु जिगु बिचा दु ।

इनाप वा पौ २ दं १० ल्या ३८ नेपाल संवत १११२ यंलागा खुनुं पिदंगु

थुगुसिया टोरोन्टो नेपालभाषा समर स्कुल ज्याझो कोचाल

 

वंगु १५ जुन सोमबार २०२६ लिसें न्हेज्यागु टोरोन्टो नेवार समर स्कुल (गृष्मकालिन नेपालभाषा प्रशिक्षण ज्याझो) थो हे २७ जुन शनिवार कुन्हुं कोचागु दु ।

 

थुपाले पेकोखुसिइ न्हेज्यागु उगु प्रशिक्षण ज्याझोलय अमेरिका, आयरल्याण्ड, क्यानाडा, इटाली, जर्मन, जापान, फ्रान्स, नेपा, बेलायत, भारत, हंगेरी लगायत देशया मुकं नेयन्हयम्ह (५७) नेवा व नेपा बारे रुचि तयावैचोपिं विद्यार्थी, अध्येता, अनुसंधाता, अले प्राध्यापकपिसं बोतिकागु ख ।

 

न्हू प्रशिक्षार्थितय नितिं आधुनिक नेपालभासा निगू इकाइ, पुलांगु नेपालभासा न्हू प्रशिक्षार्थितय नितिं, पुलांगु नेपालभासा उच्च अध्ययन कक्षा, आधुनिक नेपालभासा न्हू प्रशिक्षार्थितय नितिं अले आधुनिक नेपालभासा साहित्यया उच्च कक्षा व न्हू प्रशिक्षार्थितय नितिं आधुनिक नेपालभासा व्याकरण प्रशिक्षण याना न्हयगु इकाइ बोथला प्रशिक्षण ज्याझो न्ह्याकूगु ख ।

 

वालय खुन्हु सोमवा लिसें शनिवा तक्क न्हिछि न्हिछि थें बोंकेगु ज्या जूगु थुगु टोरोन्टो नेवार समर स्कुल ज्याझोलय टोरोन्टो बिश्वबिद्यालयया प्रोफेसर डा. क्रिस्टोफ इमरिच, डा. बाल गोपाल श्रेष्ठ, मयजु श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ, मयजु गीता मानन्धर, व डा. इयान टर्नरपिसं बोंकेगु यानादीगु ख ।

 

समर स्कुलया अतिरिक्त ज्याझो कथं जुन २५ कुन्हुं "नेपालभाषा या सन्दर्भय भाषाया राजनीति" विषय प्राध्यापक निर्मल मान तुलाधर भाजुया नेपालभासाय नोचु अले दकले लिपांगु न्हि जुन २७ कुन्हुं हार्वर बिश्वबिद्यालयया पोस्टडॉक्टरल फेलो डा लुवेन लिउ मयजुं "छग चैत्यया जीवन : लिपांगु मल्लकालया नेपालय निर्माण, मर्मत, व संरक्षण" विषय अंग्रेजी भासाय नोचु बियादीगु ख ।

 

थगु नोचुइ प्राध्यापक निर्मल मान तुलाधरजुं लिच्छविकालया संस्कृत अभिलेखय लुयावगु थायबायया नांत नेपालभाषाया जुगु खं धयादिसें थेंमथें १५०० दं न्हेवनिसे नेपालभाषा जनभाषाकथं कालबिलया भासा जुयावैचोंगु अले मल्लकालया शुरू इलंलिसें राजकीय संरक्षण प्राप्त जुया नेपालभाषाय आपालं अभिलेख, ऐतिहासिक अभिलेखीकरणया लिसे सृजनात्मक लेखनय गथे पुलांगु नेपालभाषाय साहित्यया थीथी यको हे विधाय चकनावंगु तर पृथ्वीनारायण शाहं नेपा त्याकुसेलि अझ लिपा राणा इलय राज्यं तसकं हे कोतेलेगु ज्या यागुलिं नेपालभाषा तसकं ल्युने लानावंगु खं धयादिल । डा. इयान टर्नरजुं न्ह्याकुगु थुगु नोचुया लिपागुं बोय जूगु न्हेस लिसया झोलय प्राध्यापक तुलाधरजुं थुथाय यें महानगरपालिकाय नेपालभाषा सकसितं अनिवार्य बोंकेगु यागुलिं थोया महत्व आ अपोयावगु दु धयादीसें थपिनिगु भासाया निंतिं नेवातयसं अझ नं आपालं ज्या याये मानिगु खं धयादिगु ख ।

 

अथेहे डा लुवेन लिउ मयजुं मल्ल नेपालया लिपांगु इलय् सुनां चैत्यत दयेकल, मर्मत यात, अले ईकथं थुपिं स्मारकतगु संरक्षण गुकथं जुल धैगु थीथी शिलालेखतय प्रमाणयात ब कया थगु नोचु न्हेबोयादिल । वयकलं थगु नोचुइ मुलत किपुया चिलंचोय निसोनातगु चैत्यतय नापं तयातगु शिलालेखतयगु अध्यनयनया झोलय लुइकादीगु तथ्यतय विश्लेषण यानादीगु ख । प्रोफेसर डा. क्रिस्टोफ इमरिचजुं न्ह्याकादीगु थुगु नोचुया लिपा जूगु न्हेस लिस ज्याझोलय थीथी देशं बोतिकयादीपिं जिज्ञासुतयसं छूगु न्हेसतय लिस बीगु ज्या नं वयकलं यानादीगु ख । किपुया चिलंचोय आतलें थपिं मथेंनिसां चिलंचोया चैत्यतयगु दुग्यगु इतिहास न्हेबोया वयकलं सकसितं अजु चायेकाब्युगु ख ।

नेवार समर स्कुल वंगु पेदं न्हेव लिसें क्यानाडाया टोरोन्टो बिश्वबिद्यालयया बौद्ध धर्म अध्ययन बिभागय दि रोबर्ट एच.एन.हो फेमिलि फाउन्डेशन फर बुद्धिस्ट स्टडिजया ग्वाहालिइ निशुल्क न्ह्याकावैचोंगु ख  ।

 

 

प्रादेशिक भाषा विधेयक – कार्यान्वयणय् हाथ्या व समाधान अन्तरक्रिया ज्याझ्वः

 येँ । प्रादेशिक भाषा विधेयक – कार्यान्वयणय् हाथ्या व समाधान अन्तरक्रिया ज्याझ्वः जूगु दु । 

बाग्मती  प्रदेश नं ३ या संसदंपिसं प्रादेशिक भाषा विधेयक कार्यान्वयन यायेत ध्यानाकर्षण याःगु दु । 

 भाषा विधेयक पारित याःगु स्वदँय् पलाः तयाच्वंसान सुथांलाक्क छेलेज्या मजूगुलिं प्रदेश सरकारयात संसद व सदनं दवाव बिइत ज्याझ्वः जूगु खः । 

नेवाः राजनैतिक महागुथिं ग्वसाः ग्वःगु थुगु ज्याझ्वलय् प्रदेश सांसदपिं, नागरिक समाज व थीथी संघया प्रतिनिधिपिंसं थुगु ज्याझ्वलय् ब्वति काःगु खः ।  ज्याझ्वस ३ नं प्रदेशया प्रादेशिक भाषा विधेयक पारित याकेत मूभूमिका म्हितादीपिं सांसद गंगानारायण श्रेष्ठ, पुकार महर्जन, समिता खड्गी श्रेष्ठ व शैलेन्द्र बज्राचार्यायात च्वछाःगु दु । 

प्रदेश सांसद गंगा नारायण श्रेष्ठ आन्तरिक मामिला व कानून मन्त्री जुयाच्वंगु वय्-कलं थुगु विधेयकया मस्यौदा दयेकेगुनिसें प्रदेश राजपत्रय् एेन पिथनेत माःकथं ज्या यानादीगु खः । 

सांसद समिता खड्गी श्रेष्ठं विधेयक कार्यान्वयण, प्रदेश संसदय् अनुवादक व्यवस्था, प्रादेशिक भाषा विधेयक प्रवर्द्धन व कार्यान्वयण शीर्षकया थीथी बजेट निष्कासनय् माःकथं ज्या यानादीगु खः ।

 पूर्व मन्त्री शैलेन्द्र बज्राचार्यं भाषा दिवस हनेगु, सरकारया नांग्वरः व लेटर पेडय् रञ्जना व तामाङ लिपि छेलेत ज्या यानादीगु खः । सहलहपती प्रादेशिक भाषा विधेयकया दफा १३ य् व्यवस्था जूगु विज्ञपरिषद् गठन यायेफैगु प्रावधान ऐन लागू जूगु निदँ दयेधुंकाः नं छुं नं कथं ज्या न्ह्याना मच्वंगु व दफाया १५ या राष्ट्रभाषा विकास प्रतिष्ठान नीस्वनेगु ज्या नं थाँति लानाच्वंगु खँय् च्यूताः प्वंकूगु दु । 

सहलह ज्याझ्वसं  मातृभाषा छेलेगु अधिकारयात कार्यान्वयण यायेत विज्ञपरिषद् व राष्ट्रभाषा विकास प्रतिष्ठान नीस्वनेमाःगु खँय् वहस न्ह्याकाः दवाव ब्वलंकेमाःगु, संसदय् नवाःगु न्वचूया अनया अनं तुं भाय् हिलेत दोभाषेया व्यवस्था यायेमाःगु, प्रतेक पालिकाय् अनुवादकया व्यवस्था यायेमाःगु ज्या याकेत प्रदेश सरकारयात दवाव बीत नागरिक समाज न्ह्यचिलेमाःगु सुझाव बियातःगु दु । 

थुगु सहलह पौ ग्वसाः खलःया अनुप सिं सुवालं न्ह्यब्वयादीगु खः ।   ज्याझ्वलय् भाषा विधेयक मस्यौदा समितिया दुजः प्रा. डा. अोमकारेश्वर श्रेष्ठं नेवाः भावना दूपिं मन्त्री जूबलय् भाषा विधेयक छेलेज्याय् तक्यन, अाः थ्व ज्या ताः गुकथं लाइ धकाः चिन्ता प्वंकादिल । मन्त्रीपिंसं थःलिक्क लाःपिनि खँ जक उप्वः न्यंगुलिं पारित जूगु भाषा विधेयकतकं छेले थाकुयाच्वंगु द्वपं नं बियादिल । डा. श्रेष्ठं थुज्वःगु सम्वेदनशील खँय् सकसिया सहमति कयाः ज्या न्ह्याकेत नं सुझाव बियादिल ।  

 सांसद समिता खड्गी श्रेष्ठं संसदय् थम्हं तःकः नेवाः भासं नवानां नं अनया अनय् भाय् हिलेगु व्यवस्था मयाःगुलिं थम्हं नवानागु छुं अौचित्य मदयावंगु खँय् नुगः स्याकादिल । संसदय् अाःतक जम्मा निम्ह सांसदं जक नेवाः भासं नवाःगु व दोभासेया व्यवस्था मदुगुलिं लिपा नवायेत थाकुइगु खँ कनादिल । नेवाः समाजं संसदय् थ्वःगु नेवाः सःया स्वामीत्व कायेत न्ह्यचिलेमाःगु, भाषा विधेयकयात संस्थागत यायेत अझं सशक्त पहलं न्ह्यज्यायेत नेवाः समाज तयार जुइमाःगु खँय् बः बियादिल ।   

पूर्वमन्त्री व सांसद गंगानारायण श्रेष्ठं थः मन्त्री जुयाच्वनाबलय् प्रदेश सरकारं भाषा दिवस वैशाख २४ गते हनेगु, थ्वकुन्हुु प्रदेशन्यंकं सार्वजनिक बिदा ब्यूगु, मन्त्रालय व मातहतया सरकारी ज्याकुथी नेपाली भाषायाअतिरिक्त तामाङ व नेपाल भाषां साइनबोर्ड च्वःगु लुमंकादिल । लिपावःगु सरकारं प्रदेश सभाय् तामाङ व नेपाल भाषाया छम्ह छम्ह भाषानुवादक नियुक्ति यायेगुबाहेक मेगु ज्या जूगु खनेमदुगु कनादिल ।

 ऐनय् स्पष्ट रूपं ‘राष्ट्रभाषा विकास प्रतिष्ठान’ नीस्वनेगु व्यवस्था यानातलं नं अाःया सरकारं ‘भाषा, कला, संस्कृति संरक्षण प्रतिष्ठान’ नीस्वनेत संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयं सहमतिया लागि विधेयक आर्थिक मामिला योजना मन्त्रालयय् छ्वःगु खँ वःगुली चिन्ता प्वंकादिल ।

 वय्-कलं ज्याझ्वलं हे आर्थिक वर्ष २०८३-८४ या नीति, कार्यक्रम व बजेट दयेकेत ३ नं प्रदेश सरकारया ध्यान यथाशीघ्र माःगु नियमावली, निर्देशिका, कार्यविधि व मापदण्ड दयेकेत, सेवाग्राहीयात मन्त्रालयनिसें मातहतया कार्यालयतक भाषानुवादक नियुक्ति, प्रविधि, यन्त्र उपकरणया विकास यायेत विज्ञपिन्हत जिम्मा, शैक्षिक संस्थाय् अध्ययन, अध्यापनयालागि माःकथं तयारी व विज्ञ समूह गठन व राष्ट्रभाषा विकास प्रतिष्ठान गठन प्रक्रिया न्ह्याकेत अाह्वान यानादिल ।   

सांसद पुकार महर्जनं अपर्झत ज्यां प्रदेश राजधानी वनेमाःगुली क्षमाफ्वंसें पौ छ्वयादीगु खः । ज्याझ्वलय् ग्वसाः खलकं उगु पौया वाचन याःगु खः ।   सांसद शैलेन्द्र बज्राचार्यं भाषा दिवस हनेगु न्हिं थःगु बुन्हंकुन्हु लाःगु न्ह्यैपूगु प्रसंग कनादिसें थम्हं भाषा विधेयक लागू याकेत यायेफूगु सकतां ज्या यानागु, थीथी अवरोध चीकाः थनतक थ्यंकागु कनादिल । थम्हं नेवाः देय् दबू व तामाङ घेडुङया सहलहकथं ज्या यानागु कनादिसें यायेमाःगु ज्या अल्पकालिन कार्यावधी पूवंके मफुगुली माफीतकं फ्वनादिल ।  

 ज्याझ्वलय् नेपालभाषा मंकाः खलःया नायः रमेशमान पिया, नेपाल लिपि गुथिया नायः निरञ्जन ताम्रकार, विवेकशील नेपाली पार्टीया अध्यक्ष सिंह बहादुर मोक्तान, नेवाः स्यनामि दबूया अध्यक्ष रितेश मल्ल, ह्याउँनिभाःया संरक्षक मनराजा रञ्जितं नं थःथःगु विचाः न्ह्यब्वयादिल । 

 ज्याझ्वःया अाज्जु बारेय् अनुप सिं सुवालं ३ नं प्रदेशय् भाषा विधेयक छेलेत प्रदेश सरकारयात दवाव बीत दवाव नीस्वनेत नेवाः देय् दबूयात नेतृत्व यायेत इनाप यायेगु, थीथी खलःपुचःलिसे सहलह ब्याकेगु, सडकं दवाव ब्वलंकेगु, वबलय् प्रदेश सांसदपिंसं सदनय् सः थ्वयेकेत ध्यानाकर्षण  यानादिल । उगु ज्याझ्वलय् लसकुस दिलिप शाहीं बियादीगु खः । ज्याझ्वः ग्वसाःखलःया संयोजक माधव श्रेष्ठं न्ह्याकादीगु खः ।

थाैं कवि चित्तधरया सँच्छि व २० दँया बुदिं हन

येँ । लुमन्तिइ नेपालभाषा परिषदं येँया कालिमातिच्वंगु झवाताय् स्वांमां क्वखायेका कवि चित्तधरया सँच्छि व २० दँया बुदिं थौं बुधबाः हंगु दु ।

नेपालभाषा थकायेत थःगु जीवनपानाः दिम्ह नेपालभाषा साहत्यिक ख्यलय्  ज्वःमदुगु योगदान बियादिगु दु ।  वयकःया कालिमातिइ पलिस्था यानातःगु पूणर्कदया झ्वाताय् श्रद्धाञ्जली देछायगु ज्या जूगु खः । 

थुकथंया स्वां देछायगु ज्याझ्वलय् नेपालभाषासेवी व नेपालभाषा साहित्यकारपिनिगु उपस्थिति दुगु खः । उपस्थति जुयादीपिं सकस्यां कविकेशरी चित्तधर ह्रदयया झ्वाताय् स्वां देछाया वयकःया स्मरण यायगु ज्या जूंगु दु ।

 थुकथं वयकःया झ्वाताय् स्वां देछतायगु् झ्वलय् येँ १३ वडाया नायो  धुब्रनारायण मानन्धरं नं स्वां देछानादीगु खः।  थुकथं हे प्रेमहिरा तुलाधर, सर्वज्ञ रत्न तुलाधर, नरेश वीर शाक्य, श्रीराम श्रेष्ठ, वंशीधर बज्राचार्य, विमल प्रभा बज्राचार्य, महेश मान डंगोल, सुरेश मान डंगोल, सुगत रत्न सिन्दुराकार, सुनिता मानन्धर, गणेश सायमि,  अन्जना ताम्राकार,  पौभा सायमि, नारद बज्राचार्य, राजभाई जकःमि, भगवती महर्जन, नाति काजी महर्जन, रमेश मानन्धर, राजेन्द्र रन्जित,  लक्ष्मी माली, मदन सेन बज्राचार्य, धर्म राजकर्णिकार लगायतपिन्सं स्वां व खादा नं देछानादीगु खः । 

प्रिषदया दां भरिं मंगला कारंजितं न्ह्याकादीगु वःचाधंगु थुगु ज्याझ्वलय् कवि ह्रदययात लुमंका वयकःया विषययात कःघाना परिषदया छ्यान्जे पुष्परत्न तुलाधरं बःचाधंगु खँ कनादीगु दु । 

नेपालभाषा साहित्य ख्ययात च्वन्ह्याकेगु ज्याय् थःगु  विशेषकथंया योगदान याना वंपिं साहित्यकारपिन्त हनावना तयाः वयकःपिन्त लुमंका सत्कार याना च्वनेमा धैगु भावनायात कःघाना थुकथं भाषा सेवीपिं उपस्थित खः । कविकेशरी चित्तधर ह्रदययात लुमंकाः नेपालभाषा साहित्य ख्यःयाः थीथी व्यत्तित्वपिन्सं इलय् ब्वयलय् चर्चा परिचर्चा यायगु ज्या नं जुया वयाच्वंगु दु । 

वयकलं साहित्य यात्रां याना हे मेमेपिंं आपालं साहित्यकारपिं नेपालभाषा ख्यलय् उत्पादन जूगु दु । 

मोडर्न नेवा: इंगलिस स्कुलया यूकेजी विद्यार्थी पिनिगु Graduation Day क्वचाल

काठमाडाैं । मोडर्न नेवा: इंगलिस स्कुलया यूकेजी विद्यार्थी पिनिगु  Graduation Day वंगु चैत्र ७ गते संचवा: क्वचाल ।   स्कुलया दाइरेक्तर दिपक तुलाधरया सभापतित्वय् न्ह्या:गु ज्याझ्वलय् पूर्व मिस लिट्टल नेवा: त्यालेन्त मूपाहाँ कथं झा:गु ख: ।  

स्कुलया प्रीन्सिपल रीमा तुलाधरं लसकुस याना: न्ह्याकादीगु ज्याझ्वलय् स्कुलया एलकेजी व यूकेजीया बिद्यार्थीपिन्सं थीथी हुला प्याखं व म्ये न्ह्यब्वयादीगु ख: ।  

अभिभावपिन्सं नं थ:थ:गु न्वचू तयादीगु थुगु ज्याझ्वलय् यूकेजीया २९म्ह विद्यार्थीपिं ग्राजुयत जूगु ख: ।  लुमंके बहजू, मांभायया संरक्षण, शिक्षाय् स्तरियता बीगु उद्देश्य ज्वना: थनिं २३दँ न्ह्य: येँया दरबार मार्गय् थुगु स्कुलया पलिस्था जूगु ख: ।

'नेपाली विहार' या मुख्य जानकारी

 'नेपाली विहार' नेपालभाषा (नेवारी) साहित्यया छगू ऐतिहासिक सफू खः। थुगु सफूया बारेय् छुं मू खँत क्वय् बियाकथं  थथें दु ः 

                                         मातृभाषा सेवी अले साहित्यकार  फत्तेबहादुर सिंहं

• च्वमि: थुगु सफू फत्तेबहादुर सिंहं संकलन व सम्पादन यानादीगु खः।
• प्रकाशन काल: थ्व सफू ने.सं. १०८८ (वि.सं. १९९६) स पिहां वःगु खः। थ्व इलय् राणा शासनया इलय् नेपालभाषां सफू च्वयेगु व छापे यायेगु कडा प्रतिबन्ध दुगु जुसां थ्व सफू पिहां वःगु खः।
• महत्त्व: नेपालभाषा साहित्यया इतिहासय् थ्व सफूया प्रकाशनयात 'माध्यमिक काल'या अन्त्य व आधुनिक कालया सुरुवातया छगू मू आधार मानय्याइ।
• विषयवस्तु: थ्व सफू येँया थीथी विहार व बौद्ध धर्मनाप सम्बन्धित च्वसुत व साहित्यया मुंका खः।

नेपाली विहार सफूया नेपालभाषा साहित्यया योगदान चर्चा यानादिसं ?

नेपाली विहार सफूया नेपालभाषा साहित्ययात च्वन्ह्याकेत ज्वमदुगु योगदान बियादिगु दु ।  नेपालभाषाया साहित्य ख्ययात तब्या यायेत तकं तधंगु योगदान बियादिगु  थुगु सफू   छगू चिकिचा धंगु सफूया प्रकाशनं नं साहित्य ख्यलय्‌ तःधंगु परिवर्तन हयेफु धयागुया दसु जुइत ताः लाःगु दु । धायेमाला धाःसा नेपाली विहार छगू चिकिचा धंगु कविता संग्रह खःसा नं नेपालभाषा साहित्यया ख्यलय हिउपाः  हयेगुलिइ थ्वया विशेष मूवंगु  भूमिका म्हितुगु दु । तात्कालिन एकतन्त्र जहाँनिया राणा शासनया इलय्  नेपाली विहार सफु पिकाःगु तोह मदुगु त्वोह तया राणा सरकारं आपालं मातृभाषायात मतिना याइिपं नेपालभाषाया च्वमिपिन्त जेलय्‌ कुना ब्युगु खः ।

                        मातृभाषा सेवी अले साहित्यकार फत्तेबहादुर सिंहंया किपाः

 मातृभाषा सेवीलिसें साहित्यकार फत्तेबहादुर सिंहंया मु नेतृत्वदायी भूमिका म्हिता ने.सं १०५९ स नेपाली विहारु सफू  पिकयादिल गुगु इलय् नेपालभाषं आखः च्वलया ब्वनकिपिं राणा तय्सं जेलय् कुनेगु इलय् राणाकालया जर्जर इलय् छम्ह इंस्पेक्टर थें  ज्याःगु तत्कालीन सरकारी सेवाय्‌ ज्याना दिम्ह फत्तेवहादुर सिंहं उगु इलय् थीथी  चुनौति फया ज्या(सफू पिकायेगु, थःगु छेँय्‌ स्कूल  चायेकेगु, राणाकालया कुंखिनेगु धयागु कम ऑटया खं मखु, मातृभाषा प्रति  कम त्याग, कम समर्पणया खं मखु । सफ छापे यायेगु खःसा भारतया ब्रेतियाय बनास् छापे  याका हजि धयागु सिद्धिदासया सल्लाह कथं  १००० प्रति छापे याकाहःगु ुनेपाली विहार’ सफू ५०० गू ति चुइ धुंकास् तत्कालीन राणा सरकारं  थ्व सफू जफत यात ं सम्पादक नापं थ्व सफुलिइ लेख दुपिं च्वमितयूत जेलय्‌  कुना ब्युगु खः  । लिपा ने.सं १०९६ स हानं थ्व सफूया निगूगु संस्करण पिदंगु इतिहासय् न्ह्यब्वयातःगु दु ।

नेपालभाषा साहित्यया ख्यलय्‌ विविध युगया विविध कवितय्‌गु कविता  भुनाः पिहां वःगु दकलय्‌ न्हापांगु सफू थ्व “नेपाली विहार’ खः । लिपाः निगूगु द्याय्‌ ( सिद्धिदास, वैकुण्ठप्रसाद लाकौल, योगवीरसिंह, हरिकुष्ण, तारा, रत्न, शुभ, वदिना आदिपिनिगु छपु छपु यानाः १० पु कविता दु, गुगु बुद्धधर्म व नेपालभाषा पत्रिकाया उगु थुगुं अंक लिकयातःगु खः । थुकथं नेपाली विहार  प्राचीनकाल माध्यमिक काल तथा आधुनिक काल स्वतां युगया कवितयगु  प्रकाशित अप्रकाशित १९ पु काव्यया संकलन खः ।

 नेपाली विहार जेलकालीन काव्य व सिद्धिदास (युगया काव्यया छग  स्वापू खः । थ्व सफुलिइ दुथ्याःगु फत्तेबहादुरया स्वां ब कं, सिद्वधिचरणया वर्षा ,  गंगु खुसि वेकुण्ठप्रसादया हवय्त्यंगु स्वांयात, वसन्तवाणी आदि अंग्रेजी स्वच्छन्दवादी कवितय्‌गु प्रभाव लागु कविता खयां नं नेपालभाषाया  पुनरुत्थानकालया कवितयूगु प्रभावं मुक्त जूगु कविता मखु । छखे भाषानुराग  देशप्रेम, उपदेशात्मक प्रवृत्ति थेंज्याःगु सिद्विदासकालीन काव्य विशिष्टता थुकिं  ल्यहँ पुया च्वंगु दुसा मेखे स्वतन्त्र विषयचयन, कल्पनाशीलता, सौन्दर्यया  उपासना आदि थें ज्याःगु प्रारम्भिक आधुनिक कालया कवितयूके खनेदुगु  स्वच्छन्दवादी प्रवृत्ति नं गाकं पिज्वःगु दु । थ्व अर्थय्‌ नेपाली विहार न त मुक्कं  पुनरुत्थान युगया काव्य सफू खः न पूर्वआधुन्तिक युगंया जक खः । निगु कालया  काव्य प्रवृत्तियात प्रतिनिधित्व याःगु थ्व सफू छगू कथं संक्रमण कालया ख्वाःपाः  जूगु दु । 

नेपालभाषा कविताया इतिहासकारयात नेपाली बिहारया झिगुपु  कविताय्‌ यको मूवंगु ज्वलं लुइ फुसां गुगुं गुगुं सफुलिइ सफू। स्वयास् नं उकिया  भूमिका मू वना च्वं थें तुं थन फत्तेबहादुरजुं न्यागू दशक न्हयः च्वयादीगु कविता  स्वयां नं भूमिका अप्वः प्रासांगिक जू ९मल्ल, ने।सं। ११०३ स् ११०० सम्पादक  फत्तेबहादुरया मातृभाषा प्रतिया अनुराग, भाषिक सजगता थ्व सफूया भूमिकाय्‌  ल्यहें पुयाच्चंगु दु ।

वास्तवय्‌ थ्व सफूया न्हापांगु संस्करण जफत जूगु, थुकिया  कवितयूत जेल यातना बिउगुया मू हुनि, थ्व सफुलिइ दुथ्याःगु कवितां जक  मखुसे थुकिया भूमिकां नं खः । राणा शासनया जर्जर इलय्‌ सफ॒या भूमिका कथं ुथौं भीगु भाषायागु सम्मान देशं मिटेजुया चोन ।।।।। उकियात जवरजस्तिं दवे  याना तल ।।।। ल्हाइपिं जीवित जुया च्वंक नं अमिगु भाषायात थथे मृत भाषाया  नामं सम्बोधन जुया च्वनु न्हयब्वयेफुगु सम्पादक फत्तेवहादुरया तस्धंगु साहस तथा मातृभाषा प्रतिया दुग्यःगु मतिनाया दसु खः । थुलि जक मखु नेपालभाषा  गद्ययात ुनेपाली विहार’ या भूमिका मार्फत्‌ गुगु वेग, तागत, स्फूर्ति व ब्यक्तित्व  सम्पन्न यायेत फत्तेबहादुर सिंह सफल जुयादिल, उलि थ्वयां न्हयस् छु जूगु  खनेमदु । नेपालभाषाया गद्य ख्यलय्‌ नं विषय व शैली कथं नं स्वच्छन्दवादया  शुरुवात थ्व हे भूमिकाय्‌ च्वंगु गद्यं न्ह्याकूगु जुया नेपालभाषा साहित्य पाखें देशय् प्रजातन्त्र हयेत तक्क तधंगु योगदान बियादिगु खनेदु ।